By: Ramin Deko

Çayxana, karxana, yasxana…

O, hər gün səhər günəş dənizin bir addımlığında olan yaşadığı kinoklubu işıqlandırmamış tərk edər bir də qəbiristanlığın arxasındakı təpədə batanda qayıdar. Heç zaman günəşin doğuluşuna şahidlik edə bilməyib. Bir tikə çörək üçün bütün günü min yola əl atan, hər sahədə çalışan kimisi üçün molla olan, kimisi üçün usta sayılan, kimisinə görə də çayçı adlanan beli bükük, vaxtından tez qocalanan bu adam məktəbi də yazı-pozunu öyrənənə qədər oxuyub. İndi övladı onun yolunu gedir. Arzulamasa da, buna məhkumdu. Necə ki, dəftər-qələmi tez yerə qoyub atasına kömək etməyə başladı, eləcə də oğlu eyni işi görür. Bu minvalla ata oğula, oğul nəvəyə estafeti — yaşamaq uğrunda savaşı ötürür, öyrədir.

***

O, yaşamaq, ailəsinin ac qalmaması üçün çayxana işlədir, fəhlələlik edir, hasar hörür, ev təmir edir, həyət-bacaları təmizləyir, daş karxanasında işləyir, ölünü yerdən qaldırır, məclis aparır, Quran oxuyur. Hamı həsəd aparır, hərşeyşünaslığına paxıllıq edir. Kənddə hərbi xidməti başa vurub iş tapa bilməyən onlarla gənc onun yerində olmağa çalışır. Amma heç kəs onun yaşadığı talenin, çəkdiyi əzabın, iztirabın onda birini cansız bədənlərində hiss etməyib. Sadəcə kənardan baxıb paxıllıq edirlər.

***

Səhərlər çayxanaya gedir gecədən qalan tör-töküntüləri yığışdırır, toz və şirə basmış qəndqabılarını təmizləyir, stulları beşlik formasında dəyirmi masaların ətrafında düzür, sonra yaxınlıqdakı bulaqdan iri qabları suyla doldurub oğlunun gəlməsini gözləyir. Günəş yaşadığı kinoklubun işıqlandırandan sonra övladı yanına gələr çayxananı ona təhvil verib başqa iş dalınca gedər. Günə belə başlayar.

Əgər gecədən sifariş alıbsa həmin adamın qapısına gedər həyət-bacanı səhmana salar, hörgü işlərini yapar, olmazsa, donqarlanmış beli onu ağrıtmazsa karxanaya yollanıb daş atar. Ağrıları güc gələrsə qəbiristanlığa gedib ölüsünə yasin oxutduranların yolunu gözləyər.

O, yaşamaq üçün mücadilə aparır. Həyatını — gəncliyini, sağlamlığını karxanada iri daşları qaldırmaqla, həyət-bacaları təmizləməklə, hasar hörərkən həm ustalıq, həm də fəhləlik edərək itirib.

Oğluna isə heç bir yol göstərmir. Başqa bir sənətin qulpundan yapışmağı öyrədə bilmir. Çünki işləməsələlər, övladı ona kömək eləməsə ac qalarlar.

***

Hamı ona iş gördürür. Çünki kənddə ondan ucuz iş görən adam yoxdu. Bütün işləri ona buyururlar. Uşaq kimi hər yerə qaçır. Hətta oğlundan kiçik olan işlədiyi evin sahibinin uşağı belə əmr verə bilir. O isə belə də olmalıymış kimi hər yana yüyürür. Nə etsin? Vaxtıyla atası da bu yolu gedib. İndi də o davam etdirir. Atasından öyrəndiyi hörgünü, quran oxumağı, daş yonmağı yəqin illər ötdükcə oğluna da aşılayacaq. Hələlik çayxana işlətməyi ona öyrədir. Qapısında iri kağıza əyri-üyrü hərflərlə yazdığı «Çay evi»ni ona həvalə edib.

Məktəb isə… Onsuz da onun da, atasının da oxuduğu təhsil ocağını söküb yerində restoran, min bir xırdavat satılan dükan, şadlıq evi tikilib. Yeni inşa edilən məktəb isə kəndin o biri başındadı — onların yaşadığı kinoklubdan xeyli uzaqda yerləşir. İşlətdikləri çayxanaya yol bir addımlıqdı, məscidin yanındadı. O məscid ki, ona yox deməməyi öyrədib. İndi çətin də olsa yaşayır, amma bir kimsənin «bu işi bacararsan?» sualına yox deməyib. Məktəbdən isə ona yalnız xatirələr, bir də nisyə çay içənlərin adlarının yazmağı öyrənmək qalıb…

 

read more
By: İbrahim Nəbioğlu

BİZİM MİDASLAR VƏ YA SÜNİ İNTELLEKT

İncildəki rəvayətlərə görə Yer üzündəki sonuncu müharibə “Armageddon”da baş verəcək. Xristianlıqda Apokalipsis “Dünyanın sonu”“Qiyamət günü” ilə sinonimdir. Armageddon fəlsəfə və ədəbiyyatda bütün müharibələrə son verəcək olan Xeyirlə Şər arasındakı axırıncı savaşdır. Bu savaşdan sonra bütün canlılar kainatdan silinəcək və “daşüstə daş qalmayacaq”.

Apokalipsisin 3-cü Dünya müharibəsi, nüvə bombasının partladılması, nəhəng bir meteoritin Yer kürəsinə çarpması və b. səbəblərdən gələcəyi təxmin edilir. Tarix verənlər belə var. Nostradamus, məsələn, 3537-ci il deyir. Onun kəhanətləri daha çox qəbul gördüyü üçün “təhlükə tam-tamlarını” çalmağın vaxtı gəlib. Son yüzilliklərdə elmi-texniki yeniliklər, inqilabi ixtiralar orta hesabla hər 25 ildə bir olurdusa, indiki dövrdə bircə ilə baş verir. Hər şey elə sürətlə inkişaf edib yenilənir ki, onlara yetişmək imkansız olub. Bütün bunlar Qiyamət gününə yeni yanaşma və təxminlər gətirir. Funksional proqramlaşdırmanın banisi, görkəmli informatika mütəxəssisi Con Makkarti 1956-da Süni İntellekt (Sİ) kəlməsini ilk dəfə tələffüz edəndə bəşəriyyətin buna belə tez çatacağını təxmin edə bilməmişdi…

Zəmanəmizin “İki Dahi Çocuğu”İlon MaskMark Zukerberg də Apokalipsis ssenarilərinə qoşulublar. Dünyanın iki ən böyük düşünən beyni “Dünyanın sonu” ilə bağlı fərqli fikirlər yürüdürlər. Mask Sİ-in bəşəriyyətin sonuna çıxacağını, onu məhv edəcəyini deyir. O, Qiyamətin ehtimalı yüksək bir ssenari olduğunu və dövlətlərin təcili tədbirlər almasını tələb edir.

“Chatbot”lar insanı imitasiya edən proqramlardır, insanla onun anlaya biləcəyi dildə danışa bilirlər. İlon Mask hansısa bir “chatbot”un uydurduğu yalan bir xəbərlə dünya müharibəsinin başlanacağından ehtiyat edir.

Bazar dəyəri 497 milyard (!) dollara yüksəlmiş “Facebook”un qurucusu Zukerberg Maskın fikirlərini məsuliyyətsiz adlandırıb və Sİ-in insanların gələcəyini asanlaşdıracağını söyləyir. “SpaceX”, “Hyperloop”, “Tesla” kimi layihələrin müəllifi isə opponentinin Sİ haqda kasad bilgiyə malik olduğunu bəyan edib.

İki dahinin söz duelindən cəmi 3-4 gün sonra dünyanı lərzəyə salan qeyri-adi bir hadisə baş verdi. Facebook rəhbərliyi özünün süni intellekt sistemini söndürməyə məcbur oldu. Buna səbəb robotların öz aralarında ingilis dilində deyil, indiyə qədər mövcud olmayan yeni bir dildə danışmağa başlamalarıdır.

Robotların insanın anlamadığı bir dildə ünsiyyət qurmaları onları tamamən müstəqil edir və mütəxəssislərin nəzarətindən çıxmağa səbəb olur. Terminator, Matrix kimi filmlərdə gördüklərimiz həqiqət oldu. Bu da Dünyanın başqa bir formata keçməsinin ilk siqnallarıdır. Bəli, robotlar öz dillərini yaradırlar. “Chatbot”ların bu başqaldırışı İlon Maskın tərəddüd və əndişələrində nə qədər haqlı olduğunu göstərdi.

* * * * *

Şərab və üzümçülük Tanrısı Dionis müəllimi Silenin itməsindən sarsılır, onu tapana böyük mükafat vəd edir. İçkiyə düşkün olan Silen sərxoş olub Frigya meşələrində sızıb 14 gün yatır. Frigya kralı Midas Sileni tapır, ona diqqət və qayğı göstərir. Dionis itmiş müəllimini tapmağın qarşılığında Midasdan nə istədiyini soruşur. Çox zəngin olmasına baxmayaraq gözü var-dövlətə doymayan Midas toxunduğu hər şeyin qızıla dönməsini istəyir. Dionis onun bu istəyini yerinə yetirir. Midasın toxunduğu hər şey qızıla çevrilir – qızını qucaqlayır, qızı altuna dönür, yemək istəyir, əlinə aldığı qızıl olur. Ac qalıb öləcək qorxusu ilə gedib Dionisin ayaqlarına yıxılır, bu “qabiliyyətindən” imtina edir. Dionis Midasa rəhm edir.

Bizim bəzi məmurlar pula hərisliyi, var-dövlət düşkünlüyü ilə necə də Midasa bənzəyirlər. Sadəcə olaraq əgər Midasın toxunduğu hər şey qızıla çevrilirdisə, bunların əlləri nəyə dəysə …a dönür. Çəkilən yollar qısa zaman içində sıradan çıxır, açdıqları fabriklər pas atır, böyütdükləri övladlar isə potensial cani olurlar.

Dionis isə Midasa rəhm edir.

Bizim “Midaslardan” birinin nəvəsinin qarajında ümumi dəyəri 3 milyon dollar olan avtomobil parkı aşkarlanıb. Bu pula istedadlı riyaziyyatçı tələbələri seçib əməllicə təqaüd vermək, onları, məsələn, elə Süni İntellektlə bağlı müxtəlif beynəlxalq layihələrə yönləndirmək olardı. Amma bizim “Midasların” Süni İntellekt bir yana, heç öz intellektləri varmı görəsən?..

Dionis isə Midasa rəhm edir.

Elmi-tədqiqat institutlarında çalışan fədakar alimlərimizin 300 manat aldıqları bir vaxtda güləşçiləri 2 min manat maaşa bağlamaq fəlakətdir. Bizim Qiyamət günümüz də elə burdan başlayacaq.

Beyinlə görüləcək işi başqa orqanlara buraxmaq olmaz…

Bizim güləşçilər qədər maaş alan Amerikadakı gənc alimlər və Silikon vadisinin araşdırmaçıları isə Bəşəriyyətin sabahı naminə möhtəşəm layihələr üzərində çalışırlar. Bunlardan biri də elə media ilə bağlıdır.

“New York Times” və “Associated Press” kimi nəhəg media quruluşlarında gündəlik xəbərləri artıq süni intellekt dəstəkli robotlar hazırlayırlar. Bu sahəyə astronomik sərmaye qoyulmağa başlanıb. Google özünün RADAR layihəsi ilə mediada yeni eranın qapısını açmaq üzrədir. Düşünə bilirsizmi, qəzet oxuyursan və oxuduğun insan tərəfindən deyil, robot tərəfindən yazılıb. Görün indi Dünya hara gedir, biz hardayıq. Amma nə olursa olsun, bu yeniliklər gəlib bizə də çatacaq. Görüm robot-jurnalistlər də ev tələb edəcəklərmi?…

Özünü oxumuş və ağıllı sayan biri dünən deyir ki, 8-ci sinifdə oxuyan oğlumu jurnalist edəcəm, çünki heç olmasa evi olacaq. “İntellektini yeyim” dedim…

nebioglu.i@gmail.com

www.twitter.com/ibrahimnebioglu

read more
By: Qulu Məhərrəmli

Rusiyadan necə qorunmalı?

Müstəqil Azərbaycanın sabahını düşünən, onun varlığı üçün ürəyi döyünən hər kəsin beynini  bu sual məşğul edir. Neçə illərdir ki, bu narahat sual özünü və milli istiqlalın nə demək olduğunu dərk edən,  sahib olduğumuz müstəqillikdən qürur duyan hər kəsin içində mürgüləyir. Elə ki, dünyada və bölgədə naqolay hadisələr başlayır, Moskvanın sərt gedişləri üzə çıxır, o zaman həmin əbədi sual da qıvrılıb oyanır və cavab axtarışları başlanır.

Bu günlər dünyanın siyasi temperaturu yenə kəlləçarxa qalxıb. ABŞ konqresi və ardınca Avropa təşkilatları Rusiyaya qarşı sanksiyalara güc verir, Vaşinqtonla Moskva arasında hələlik diplomatiya sahəsində soyuq küləklər əsir, NATO qulağımızın dibində Ermənistanın da iştirak etdiyi təlimlər keçirir, Rusiyayla Ermənistan müştərək qoşunlar yaradır və hər gün cəbhə bölgəsindən də həyəcanlı xəbərlər alınır…

*  *  *

Belə mürəkkəb hərbi-siyasi şəraitdə bəziləri Azərbaycanın Rusiyaya münasibətdə yeritdiyi xarici siyasətin yanlış olduğunu iddia edir, təxminən Gürcüstan kimi sərt davranışa çağırır. Əlbəttə, yaxşı avazdır, amma oxunan Quran olsa. Bəli, hər kim olursa-olsun, hərəkəti ölkənin suverenliyinə təhlükə yaradırsa, onunla mütləq sərt dildə danışılmalıdır. Çünki öz heysiyyətini qorumayan dövlətə heç kim hörmət etməz. Amma strateji planda Moskva ilə münasibətlərdə yumşaq və ehtiyatlı davranışı mövcud reallıq və geosiyasi gəzişmələr diqtə edir. Əsas məsələ onsuz da dünyanın sevmədiyi, öcəşkən, davakar, həm də yaralı ayı kimi görünən Rusiyanı boş yerə qıcıqlandırmamaq və gözlənilən təhlükələri aradan qaldırmaqdır. Xarici siyasətin risklər və macəraçılıq üzərində qurulması qarşısıalınmaz fəlakətlərə gətirib çıxara bilər. Bu mənada Azərbaycanın şimal qonşusuna yönəli siyasətinin məqsəd və mənası anlaşılandır.

Təbii ki, Azərbaycanın davranışını Moskvada da diqqətlə izləyir, təhlil edir və əsasən adekvat reaksiyalar verirlər.  Məsələn, xarici siyasətin resurslarından biri budur ki, məqsədə çatmaq naminə kəskin davranışlar (tutaq ki, hərbi müdaxilə) üçün şərait yoxdursa “yumşaq siyasət” taktikası tətbiq olunur. Yəni marağın olan ölkələrdə müxtəlif formalarda dayaq qrupları yaradır və tərəfdarlar toplayırsan. Sonra da tədricən siyasi-ideoloji iş aparıb məqsədinə nail olmağa çalışırsan. 90-cı illərin əvvəllərində ölkəmizdə İran bu taktikanı tətbiq edirdi, indi isə Rusiya. Son bir ildə Rusiya emissarlarının Bakıya səfərlərinə bu prizmadan baxmaq lazımdır.

Məsələn, Rusiya neoimperalizminin təmsilçiləri olan Jirinovski, Duqin və Proxanov kimi siyasətçilərin Bakıya səfərləri, onların burada verdikləri iddialı bəyanatları milli müstəqilliyi bir ideal kimi qəbul etmiş insanlar üçün çox arzuolunmazdır. Baxın, A.Proxanov  Rusiya dövlətçiliyinin bərpası adı altında ifrat millətçiliyi, rus şovinizmini və bunlarla yanaşı, həm də  avtoritar idarəçiliyi təbliğ edən bir rus ideoloqudur. Belə zədəli təfəkkürün daşıyıcısı olan bir siyasətçi gəlib Bakıda danışır və bölgədəki proseslərə yalnız Rusiyanın marağı ilə baxır. Məhz buna görə xiffətlə SSRİ-ni anır, onun  parçalanmasının ağrılarından danışır. Buna görə deyir ki, “Sovet İttifaqını zorlayıblar, ondan nəhəng məkanları, əraziləri və xalqları qoparıblar”. Yəni demək istəyir ki, siz kimsiniz ki, müstəqil dövlət olasınız, siz bizim müvəqqəti azadlıq verdiyimiz təbəələrsiniz.

Bütün bunlara görə mən düşünürəm ki, rus imperiyasının təbliğatçıları olan, Bakının müstəqil siyasətindən qıcıqlanan, Qarabağ işğalına haqq qazandıran  Duqin və Proxanov kimi “rus ideoloqlar”ının ölkəmizə hər gəlişi və burada özünə çoxlu həmfikir tapmaları təhlükədir. Təhlükənin ən böyüyü odur ki, ölkədə bu rus emissarlarının həmfikirləri çoxalır və bu adamlar Azərbaycanın müstəqilliyinə meydan oxumaqdan çəkinmirlər.

                                                        *  *  *

Doktor Nərimanov Rusiyaya, bolşeviklərə çox inanmışdı və ona görə də Birinci Respublikanın süqutundan sonra belə hesab edidi ki, Azərbaycanın əbədi səadəti Rusiya ilə bağlıdır. Amma sovet hakimiyyətinin zəfər yürüşü onu qısa zamanda  peşman elədi. Siyasi düşüncəyə görə irimiqyaslı təqiblərdən, iki ilin içərisində 45 min insanın qətlə yetirilməsindən, Moskva elçilərinin milli ruhu öldürmək üçün ölkədə törətdikləri özbaşınalıqlardan sonra  əmin oldu ki, bu gedişlə Rusiya Azərbaycanın səadəti deyil, əbədi fəlakətidir.

Gizlətməyə gərək yoxdur ki, yüz il əvvəl olduğu kimi  bu gün də Azərbaycanın müstəqilliyindən rəncidə olub, onu Rusiyanın yedəyində görmək istəyənlər var. Bölgədə vəziyyət kəskinləşən kimi bu “rus uşaqları”nın səsi daha bərkdən çıxmağa başlayır. Az deyillər, aralarında vəzifəliləri, deputatları, orden-medal alanları da var. Əlbəttə, Rusiyadan orden almaq eyib deyil, eyib olan həmin ordenin taxıldığı sinədəki ürəyin Moskva vaxtı ilə döyünməsidir. Belə ürək sahibləri çoxaldıqca başlıqdaki suala cavab vermək də çətinləşir…

 

 

read more
By: Mehparə Rəhimqızı

Müdafiədə kimdir?

Düşünürəm ki, dilimizdə ən az işlənən sözlərdən biridir, bəlkə də birincisidir, müdafiə sözü. Bu sözə daha çox Müdafiə Nazirliyinin adında rast gəlirəm. Amma adı Müdafiə Nazirliyi olan bir nazirliyin nə işlə məşğul olduğunu belə, bilmirəm. Çünki bir dövlət olaraq, heç bir halda, düşmənlərdən müdafiə olunmuruq. Dövlət sərhədlərimiz təcavüzə uğrayıb, torpaqlarımız işğal olunub, düşmən hər an daha da içərilərə soxulmağa çalışır, insanlarımızı öldürür, çay sularımızı zəhərləyir, sularla minalar “göndərirlər”, hər an təhlükə altındayıq və sair və ilaxır…Sosial Müdafiə Nazirliyimiz var, amma sosial müdafiəmiz yoxdur. Vətəndaş olaraq bu durumlardan çox narahatam. Müdafiə vacib bir anlayışdır, vətəndaş olaraq  müdafiə olunmaq isə təkbaşına yerinə yetirilməli durum deyildir. Çünki dovlətin öz vətəndaşını hər cür təhlükələrdən, haqsızlıqlardan qorumaq və müdafiə etmək kimi vəzifəsi, vətəndaşın isə  konstitusiya ilə təsdiq olunmuş hüquqları vardır. Əgər bu işə məsul olan və vəzifəsi vətəndaşı qorumaq və müdafiə etməkdən ibarət olanlar, bu vəzifənin öhdəsindən gəlmirsə, o zaman özümüzü müdafiəsiz hiss edirik və  narahat oluruq. Bəs nə etməli?

Hal-hazırkı şəraitdə  bircə variantımız vardır: qorxa-qorxa yaşamaq…Çox qəribə durumdur, deyilmi? İşinin öhdəsindən gələ bilməyənə, ”gözün üstdə qaşın var”, demə, amma qorxa-qorxa yaşa! Fərqində olmadığınız bir məsələ var ki, bu durum sadəcə bir nəfərlə kifayətlənmir, sənin göz yumduğun durum çoxlarını pis vəziyyətə salır, səni, ailəni, övladlarını, onların gələcəyini və sənin kimi bu ölkədə yaşayan minlərlə insanı. Ən böyük düşüncəsizliyimiz isə məhz bu məqamla bağlıdır.

Müdafiə sözünə bir də futbolda rast gəlmək olur,daha doğrusu  futbol şərhçilərinin ifadələrində. Hətta futbolda da müdafiəni bacarmırıq, hamı, “urrey!” edib hücuma keçir, rəqib əks hücuma keçəndə isə məlum olur ki, müdafiəçiləimiz yerində  yoxdur. Hər kəs yerini tutana qədər isə iş-işdən keçmiş olur, qol yemiş oluruq. Qəribədir, bəlkə müdafiənin nə olduğunu bilmirik, bəlkə də əhəmiyyətini anlamırıq?

Keçən günlərdən, bir vacib hadisə yadıma düşdü, çünki bu hadisə də müdafiə ilə bağlıdır.

1998-99-cu illərdə kitab yazmaq üçün material toplayırdım. Kitab Qarabağ müharibəsi haqqında olacaqdı, odur ki, keçmiş döyüşçüləri soraqlayıb tapırdım və onlarla görüşüb söhbət edirdim (Bu işdə anam mənə çox kömək edirdi, çünki kəndimizin köçkün camaatının haralarda məskunlaşdıqlarını bilirdi, onların xeyir-şərindən qalmazdı). Bu cür üzbəüz söhbətlər bir çox mətləbləri də aydınladırdı. Onlar yenidən o günlərə qayıdırdılar, xatırlayırdılar, əslində aradan elə də çox zaman keçməmişdi, amma unudulanlar da vardı, özlərinin danışmaq istəmədikləri də. Onlar mənə etibar edirdilər, ürəklərini açırdılar, dərdlərini danışırdılar, çünki məni şəxsən tanımasalar da, ata-anamı tanıyırdılar, onların hamısına atam, əmilərim,  əksəriyyətinə və onların uşaqlarına isə anam və bibim dərs demişdilər. Müharibə başlayanda da məhz bu gənc döyüşçüləri, şagirdlərini tək qoymadılar, onlarla bərabər müəllimləri də kəndimizin müdafiəsinə qoşuldular. Əslində kəndlərimizdə yaradılan dəstələr özünümüdafiə dəstələri adlanırdı, amma söhbətlərdən gəldiyim qənaətlərdən biri də bu idi ki,  müdafiə məsələsi heç də düzgün qurulmayıb, təbii ki, peşəkar hərbçilərin olmamağı durumu dəyərləndirmək məqamlarının  da  unudulması demək idi. Müdafiə yox idi. Müdafiə olmadan aparılan mübarizə və hər cür hücum isə  açıq məğlubiyyət deməkdir. Necə ki, onlar da hücum əməliyyatlarında bacarıqlı olsalar da, düşmənin əks hücumları ilə məğlubiyyətə uğrayırmışlar. O zamanlar baş verən uğursuzluqların əvvəlində də, axırında da, yalnız gücünə, silahına güvənənlərin müdafiə ilə bağlı heç kimlə məsləhət aparmamaqları olub. Hərbdən az-çox başı çıxanlar da böyükləri, ağıllı adamları, onlarla bərabər qalıb kəndini tərk etməyən müəllimləri ilə məsləhətləşmək əvəzinə, təkbaşına qərarlar verərək hər kəsin  həyatını riskə ataraq, itkilərin çox olmasına səbəb olmuşlar. Anladığım odur ki, hər hansı bir mübarizədə, müharibədə və döyüşdə qalib gəlmək istəyirsənsə, mütləq müdafiə sistemin və taktikan olmalıdır, qüvvələrini qorumağı bacarmalısan. Əks halda məğlubiyyətin qaçılmazdır. Əslində, bu döyüşçülər elə həmin söhbət etdiyimiz günlərdə də müdafiəsiz və köməksiz idilər. Özləri harda gəldi yaşamağa, övladlarının ac qalmaması üçün nə iş olsa işləməyə çalışırdılar.

Gec də olsa keçmiş döyüşçülər də bunun fərqində idilər ki, biz müdafiə olunmurduq və bizi müdafiə edən, köməklik göstərən  yox idi. Bu qədər bacarıqlı, qeyrətli, ürəkli oğullarımızın, adi, elementar, amma çox vacib bir məqamı unutmaqları, yaxud da əhəmiyyət verməməkləri, eləcə də bunu etməli olanların “unutması”  ucbatından düşdükləri çarəsiz, ümidsiz, hal-hazırda isə dəhşətli duruma, bilmirdim üzülüm, əsəbiləşim, yoxsa ağlayım. Əlbəttə ki, bu üç hissin üçünü də onlarla bərabər mən də yaşayırdım.

Guya bu gün, ya sabahımız üçün belə bir müdafiəmiz var? Düşmənlə sərhəddə yaşayan insanların  qorunması üçün, zirzəmilər, sığınacaqlar varmı? Yoxdur! Guya müdafiə divarları tikiblər, bu divarlar insanları qoruya bilirmi? Yox! Yenə eyni səhvləri təkrar edirik. Müdafiə olunmuruq. Müdafiə olunmaq o deyil ki, düşmən güllə atanda sən də cavab verəsən, müdafiə olunmaq odur ki, sənin dövlət sərhədlərin var, etibarlı qorunur  və bu sərhədlər silahlı düşmən üçün keçilməzdir. O zaman vətəndaş da özünü güvəndə hiss edir.

Son zamanlar hüquq müdafiəçiləri anlayışı da hərdən eşidilməkdədir. Hansısa məmurun qəzəbinə tuş gələn vətəndaşların hüququnu müdafiə edən, onlara, özünü müdafiə etməkdə kömək edən insanlar. Amma onlar da hərdən  vətəndaşları sonadək qoruya bilmirlər, çünki onları  müdafiə edənlər də  bəzən zəif olurlar, müdafiəsiz olurlar. Vətəndaşın hüquqlarını tanımayan, onları incidən, təhqir və təhdid edən, vəzifəsindən sui-istifadə edən məmurlardan da qorunmaq, müdafiə olunmaq üçün heç bir müdafiə proqramlarımız, fəaliyyətimiz və təcrübəmiz yoxdur. Cəmiyyət  bu barədə məlumatsız, fəaliyyətsiz və köməksizdir. Dövlətin qorumadığı, qoruya bilmədiyi və ya qorumaq istəmədiyi  vətəndaşı kim qorumalıdır və ya kim qoruya bilər? Çox istərdim ki, hər kəs bu sual haqqında düşünsün və bunun çox vacib olduğunu anlasın.

 Qeyd: Əslində hər bir müəssisənin Həmkarlar Təşkilatı olur və o təşkilat işçilərin hüquqlarını qorumaq və işçini məmur haqsızlıqlarından, özbaşınalıqlardan  müdafiə etmək üçündür, amma təəssüf ki, illərdir maaşımızın əhəmiyyətli bir hissəsini bizdən qoparan Həmkarlar Təşkilatı nəinki işçini müdafiə etmir, hətta hansısa məmurları, işçidən qopardığı pullarla “yemləyir”.

 

read more
By: İbrahim Nəbioğlu

HƏYATI BURAXMA

2-ci yazı

 

Ya siqareti buraxmalıydım, ya da…

Birincini seçdim. Amma 30 il siqaret çəkdikdən sonra. Bu illər ərzində getmədiyim klinika, girmədiyim terapiya seansı, çeynəmədiyim nikotin saqqızı, sınamadığım elektronik siqaret qalmadı. Ta ki 2009-cu ilə qədər…

Əczaçı dostum Zeynəb gündə 2-3 ədəd siqaret çəkirdi. Tiryaki demək olmazdı ona. Bir gün “gəl birlikdə ataq bu zəhrimarı” dedi. MORA Terapiyanın adını da ilk dəfə o vaxt eşitdim. İstanbulda bu metodu ilk tətbiq edən rəfiqəsinin əri idi. Bakırköydəki kiçicik kabinetinə getdik onun.

İçəridə hər birimizə penisillin şüşəsi böyüklüyündə kiçicik flakon verdilər. Siqareti yarıya qədər çəkib, kötüyünü flakona qoyduq. Həkim flakonu ilk dəfə gördüyümüz bir cihaza yerləşdirdi. Sakit bir jazz musiqisi çalırdı. Rahat kresloya oturdum. Cihazdan çıxan kabelləri əl və ayaqlarıma bağladılar. Heç bir şey hiss etmədim, çünki məgərsə bütün hadisə siqaret kötüklərinin elektromaqnetik dalğaları ilə bağlı idi. Mənim “vəzifəm” oturub 40 dəqiqəlik seansboyu bədənimə göndərilən dalğaları qəbul etməkdi. Seansın qiyməti 240 lirə (o vaxt təxminən 60 dollar) idi. Bu da ayda siqaretə verdiyim pul qədərdi. Bir aylıq siqaret parası ilə ömürlük qurtulacaqdım bu mərətdən…

MORA Terapiya asılılıq yaradan maddənin ətrafa yaydığı dalğaları orqanizmdən silmə metodudur. Əslində hər dahi ixtira onun sadəliyindədir. Cihazın funksiyası siqaret kötüyünün elektromaqnetik dalğası ilə eyni dalğanın tərs amplitudasını toplamaq və bununla da o dalğanı sıfırlamaqdır. Beləcə, nikotin və ya siqaret hafizədən silinir. Bu cihaz hələ də biorezonans sahəsində ən son texnoloji sayılır…

Kabinetdən çıxanda həkim “Bu gece bebek gibi uyuyacaksın” dedi. Həqiqətən də o gecə daş kimi yatdım. Səhər dinc və enerjili oyandım. Yataqdan qalxanda əlim “onu” axtardı, lakin özümü elə hazırlamışdım ki, tezcənə o sarsaq fikirdən yayındım. Həkimin məsləhəti ilə o günü SPA-da keçirtdim. 3 gün sonra ağlıma belə gəlmədi çəkmək.

Bir müddət içki məclislərindən uzaq durdum. İçki “siqareti çağıracaq” deyə ehtiyat edirdim. Dostlarla ilk axşam yeməyində də çəkmədim. Odur-budur, 8 ildir siqaret nədir bilmirəm. Bəzən yuxuda siqaret çəkirəm, qarabasmış kimi qan-tər içində oyanıb bunun yuxu olduğunu anlayır və rahatlayıram.

Gündə 1 qutu siqaret illik 500 rentgen şüalanmaya bərabərmiş. 10 il siqaretə xərclənən pula isə bir Audi A4 almaq olarmış. Audi almasam da, bu rəqəmləri ciddiyə alıram. Gəldiyim tək nəticə isə belədir:”Dünyaya bir də gəlsəm, etməyəcəyim yeganə şey siqaret çəkməkdir”.

Həyatım kökündən dəyişib — artıq üst-başımdan o murdar qoxu gəlmir, səhərləri “döyülmüş” kimi deyil, dincəlmiş oyanıram, təngnəfəslik və gecə öskürəklərindən, təkrarlanan anginalardan qurtulmuşam. Paltar şkafını açanda burnuma gələn o əcayib qoxular da kəsilib.

Atdığım il ağzım dad almağa başladı, dəhşətli iştah əmələ gəlmişdi. Yeməklərdən ləzzət alır, əvvəlkindən daha çox yeyirdım. Bir müddət sonra 8 kilo kökəldiyimin fərqinə vardım. Ənsəmdəki küt ağrılar artınca göz həkimi olan həyat yoldaşım məni kardioloqa apardı. Qısa tədqiq və müayinədən sonra ”Hipertoniya başlanğıcı” diaqnozu qoyuldu. Təzyiq dərmanına otuzdurdular məni. Düzənli şəkildə hər gün təzyiq dərmanı içməyə başladım. Yeməklərimə diqqət edir, nadirən içir, içəndə də ancaq qırmızı şərab içirdim. Tez bir zamanda yaxşı hiss etməyə başladım özümü.

Bir axşam təsadüfən əlimə Amerikan Ürək Dərnəyinin (American Heart Association) bülleteni keçdi – “Hər artıq kiloqram təzyiq dəyərini 1 dərəcə artırır” yazırdı. “Siqareti buraxdım, təzyiqəmi baş əyəcəm?” deyə hərəkətə keçdim. Hər səhər 05.45-də Bosforda yürüşə başladım. Arnavutköydən 2-ci körpüyə — Rumelihisarına qədər sürətli templə yeriyir, qar-qış, soyuq, fırtına, qovurucu günəş demədən həftədə 6 gün qan-tərə bata-bata gündə 7 km qət edirdim. Yuxuma haram qataraq alacaqaranlıqda qalxırdım. 1 saat yürüşdən sonra evə qayıdır, duş alır, hazırlaşır, səhər yeməyini yeyib işə gedirdim. Bir dəfə də olsun işə gecikmədim, hər səhər 09.00-da ofisdə — iş otağımda olurdum. 4 həftə sonra təzyiq dərmanını atdım. Tansiyonum 12-yə 8 olmuşdu.

İşdən sonra axşam yüngül yemək yeyib fitnes kluba gedir, 2 saat da orda tər tökürdüm. Bir müddət sonra NBA-in “nəbz artırma” metodu haqda oxudum. Qaçmağa başladım o metodla. Normal yürüyüş zamanı yağlar ərimir. Nəbzi “çaşdırmaq” lazımdır — 4 dəqiqə sürətli templə yerimək, 1 dəqiqə qaçmaq və bu sıra ilə ən az bir saat. Bədən alışınca bunu 5+2 və ya 6+3 sıralaması ilə də yapmaq olar. Bu sxemlə bədəndəki yağlar sürətlə əriyir, metabolizma sürətlənir və artıq kilolar gedir. Nəticədə yuxumun keyfiyyəti artdı, qandakı şəkər və təzyiq sapmaları tənzimləndi.

8 aya düz 12 kq (!) arıqladım. Mənim üçün fantastik nəticə idi bu. Bacardığıma inana bilmirdim. Bununla da yetinməyib “Yapon üsulu su içməyə” başladım. Artıq 7 ildir hər səhər oyanan kimi acqarnına 640 ml su içirəm. Səhər yeməyinə suyu içdikdən 45 dəqiqə sonra oturulmalıdır. İlk günlər bir səfərə yarım litrdən çox su içmək çətin idi. Alışınca adətkar oldum. Bir də hər il sentyabrda mütləq qrip peyvəndi oluram. Vəssalam, mənim sağlam həyat tərzi təcrübəm bundan ibarətdir…

Məndən sonra MORA ilə 29 nəfər dost-tanışım da siqaretdən qurtuldu. Zatən MORA Terapiya 92 faizlə dünyada ən yaxşı nəticə verən birinci metoddur. Amma yenə də əsas məsələ işi ilk olaraq beyində çözmək lazımdır. Mən beynimdə çözmüşdüm əvvəlcə, Mora sadəcə olaraq işimi asanlaşdırdı. Amerikalı yazar, populyar “Elm və Sağlamlıq” kitabının müəllifi Mary Baker Eddynin dediyi kimi Sağlamlıq bir bədən məsələsi deyil, beyin məsələsidir”.

Yapon üsulunu da ətrafımda çox insan mənimsəyib. Bunun sayəsində təzyiq, diabet kimi bir çox zillətlərdən qurtulanlar var.

* * *

Datça yarımadasında tətilimizdə Arif (Əliyev) və Elçinlə (Şıxlı) hər səhər idmana çıxırdıq. Mən Ariflə qaçır, Elçin də arxamızdan gözündən yuxu tökülə-tökülə gəlirdi. 7 km-lik marşrutumuz bitəndə görürdük ki, Elçin bizdən öncə gəlib, qımışa-qımışa bizi gözləyir. Ehtimal ki, kəsmə yol bilirdi və bizi beləcə cırnadırdı. Səhər idmanlarından birində Arifə dedim ki, bu təcrübələrimi yazacam. Və indi bu qərarımı yerinə yetirdiyim üçün sevinirəm. Çünki bu məqalədən sonra bir oxucumuz siqareti buraxacaq, o biri isə səhər yürüşlərinə başlayacaq. Və mən də bundan sonsuz zövq alacam.

Siqareti burax, amma həyatı buraxma. Kanuni Sultan Süleyman nə gözəl deyib –“OImaya devIet cihanda bir nefes sıhhat gibi”…

 

nebioglu.i@gmail.com

www.twitter.com/ibrahimnebioglu

 

read more
By: Arif Əliyev

Milli kimliyimiz haqda üç nəğmə

(Əvvəli: «Ayna»-nın 12.07.2017 tarixli buraxılışında)

 

II nəğmə. «Rayonda böyümüşəm, Bakıda qalasıyam»

«HARALISAN?» Əslində, bu, bir sözdən ibarət bəsit sual deyil, cavab variantından asılı olaraq çox zaman insanın seçimini müəyyənləşdirən meyardır, mühüm həyat prinsipidir. Fəlsəfə elmləri doktoru, professor Həsən Quliyev məşhur «Arxetipik azərilər: mentalitetin simaları» kitabında yazırdı: «Haralısan?»ın sosial davranışa və mövqeyə təsiri o qədər böyükdür ki, o, mentalitetimizin arxitektonikasında təməl rolunu oynayır» (!!! – A.Ə.) Professor uzun illərin müşahidələri nəticəsində qənaətə gəlmişdi ki, azərbaycanlıların «davranış stereotipi və spesifik həyat tərzi» xeyli dərəcədə məhz bu arxetiplə bağlıdır.

Həsən müəllimin ölümündən 9 il sonra, 2017-ci ilin qızmar yay günündə bir bəstəkar xanımın çəkdiyi «kibrit»lə mətbuatı, sosial şəbəkələri bürümüş «bakılı-rayonlu davası»nın alovunda yana-yana fikirləşirəm ki, rəhmətlik professor, deyəsən, yanılmırmış.

«Haralısan?» — qədim arxetipdir. Bu arxetipin müasir təzahür formalarından biri olan «bakılı-rayonlu» bölgüsü isə nisbətən cavan, ictimai-mədəni-mənəvi kökləri ən yaxın keçmişimizlə bağlı fenomendir. Onun özünün də daxili qatları var. «Rayonlu»lar — 72 yerə parçalandıqları kimi, «bakılı»lar da vahid kateqoriya deyillər: bunun «dağlı»sı- «içərişəhərli»si var, «içərişəhərli»sinin «ağşalvarlı»sı-«bozbaşlı»sı, «hoppataranlı»sı-«cuhudzeynallı»sı var və s. və i.a.

Sosial şəbəkələrdə deyişən tərəflər əndazəni aşanda, «bakılı»lar söyüşə, «rayonlu»lar qarğışa keçəndə «virtual ara»ya ziyalılar girdilər, coşmuş ehtirasları söndürdülər və buna görə sağ olsunlar. Amma – hələ ki, beyinlər təzədən qızmayıb, — demək istəyirəm: «barışdırıcılar»ın ən çox istifadə etdikləri arqument zəif görünür. Onlar «Haralısan?» söhbətinin düşmən təxribatı olduğunu, bizi içəridən parçalamaq üçün süni şəkildə ortaya atıldığını iddia edirlər.

Heç elə şey yoxdur. «Haralısan» o dərəcədə təbii söhbətdir ki, dövlət idarəçiliyinin də (vəzifələrə təyinatlar), siyasi fəaliyyətin də (partiyaların formalaşması), gündəlik məişətimizin də (paytaxt məhəllələrinin, hətta yeni yaşayış binalarının məskunlaşması) təşkilində ondan yan keçmək olmur. «Bir çox arxetiplərdən fərqli olaraq, «Haralısan» şüurun gedər-gəlməz dərinliklərində mürgüləmir», — deyə Həsən Quliyev bizi xəbərdar edirdi, — o, daim ayıqdır, arasıkəsilmədən fəaliyyətdədir və hər kəsi fəal gərginlik vəziyyətində saxlayır». Alim cəmiyyətin düşünən təbəqəsini bu arxetipin «süni» və «təxribatçı» mahiyyət daşıdığını sübuta yetirməyə çalışmaqla onu «kökündən baltalamaq» cəhdindən çəkindirirdi. Əvəzində səyləri başqa istiqamətə yönəltməyi məsləhət görürdü:«Haralısan» energetikasına nəzarət mexanizminin tapılması, onun «siyasətə və iqtisadiyyata təsirinin məhdudlaşdırılması» dövlət idarəçiliyi, demokratiyaya doğru irəliləyiş baxımından son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir! «Haralısan arxetipinin məişətin müxtəlif sahələrinə təsir mexanizminin dərindən öyrənilməsi əsasında onu idarə etməyin səmərəli üsullarını tapmaq mümkündür!»

Gəlib çıxdıq söhbətin əsas yerinə. Təkrar edirəm: «Haralısan» arxetipi, onun konkret təzahür forması olan «bakılı-rayonlu» bölgüsü barədə söz salmaq — bizi sevməyənlərin təxribatına uymaq deyil. Təxribat «Bakıdan olmayanlar bizi sevmirlərsə, çıxıb getsinlər» qışqırmaqdır ki, bunu da xarici-filan eləmir, özümüzünkü eləyir. Heç kim heç hara çıxıb getməyəcək: biz bir «çörəkli» şəhərdə yaşamağa davam edəcəyik. Ya bir-birimizin əsəblərilə oynaya-oynaya, ya da bir-birimizi başa düşə-düşə. Bir-birimizi başa düşmək üçün isə, əvvəl, ümumiyyətlə, nə baş verdiyini dərk etmək lazımdır. Onda, əminəm ki, bəstəkar xanımın da hirsi soyuyacaq.

Yuxarıda qeyd etmişdim: «bakılı-rayonlu» bölgüsü qədim «Haralısan» arxetipinin ən gənc törəmələrindən hesab edilməlidir. İcazənizlə, proqnoz verim: bu, eyni zamanda, arxetipin ən qısaömürlü törəməsi olacaq. Çünki, sovet hakimiyyətinin dağılması ilə, faktiki olaraq, onun da dağılması prosesi başlanıb. Axı «bakılı» — təkcə coğrafi termin deyildi. «Bakılılar»ı ərazi ortaqlığı, qan qohumluğu, qonşuluq əlaqələrindən çox mədəni və mənəvi keyfiyyətlərin yaxınlığı birləşdirirdi. Bunu məhz mədəni və mənəvi keyfiyyətləri ilə əsl «bakılı» olan görkəmli dramaturq, yazıçı Rüstəm İbrahimbəyov hələ 1990-cı illərdə yazmışdı. «Günəş kələfi» əsərində o, ucqar rayondan gəlib Bakıda özünə yer eləmiş müstəntiqin dilindən deyir:

— «Bakı milləti» yoxdur və heç vaxt da olmayıb — bu, sadəlövh bakılı azərbaycanlıların başını piyləmək üçün düşünülmüş, qalan millətlərdən olan bakılılara da sərf edən uydurmadır. Yerevanda, Tbilisidə anadan olub, yaşayıb erməni ya gürcü dilini bilməmək mümkündürmü? Yox. Bakıda isə orta və ali təhsilini rusca alan «şəhər ziyalıları» məhz rus dilində danışmağa üstünlük verirlər. Başqa millətləri sevmək, onlara hörmət etmək üçün, ilk növbədə, özününkünü sevməli və ona hörmət bəsləməlisən. Bakılıların özlərini şəhərə kənd rayonlarından köçüb gələnlərdən üstün saymalarına qalanda isə, bu, nəinki ucuz lovğalıqdır, həm də sadə təhlil bacarığının olmamasının göstəricisidir. Məgər bakılıların digər azərbaycanlılara nisbətən daha yüksək informasiya hazırlığına malik olmasında onların özlərinin xidməti var? Yox, şərait belə gətirib, bu, sadəcə, təbiətin bir şıltaqlığıdır: Abşeronda neft tapılıb, dünyanın hər yerindən zirək adamlar Bakıya axışıblar və burada özünəməxsus maraqlı mühit yaradıblar, həmin mühitdə də bakılıların bir neçə nəsli formalaşıb. Azərbaycan xalqının qalan hissəsinin həyatı isə öz təbii axarı ilə davam edib, ona görə də daha gec sivilləşib, əvəzində milli adət-ənənələr, psixologiya qorunub saxlanılıb… Son iki-üç ildə baş verənlər isə (1980-1990-cı illərin sərhədi – A.Ə.) Bakının və bakılıların milli mentalitetə uyğun olaraq tarixən inkişaf edən xalqının içinə qayıtması prosesidir. Digər millətlərdən olanlar buranı tərk edəndən sonrakı dəyişikliklərin sürəti bir daha sübut edir ki, Bakı azərbaycanlıları — bizə kənardan gətirilmiş, yad bir həyat tərzinin daşıyıcıları, qeyri-müstəqil, aborigen hissəsidir».

Əsərin qəhrəmanı, köhnə bakılı — onu müəllifin özü ilə eyniləşdirmək olar — müstəntiqin eyni zamanda həm ittiham, həm də hökm kimi səslənən ağır sözləri üzərində düşünür:

«Nəhəng dünya, bütün bəşəriyyət, onun keçmişi, gələcəyi və indisi mənim üçün bir neçə yüz adamla, yaşadığım bir neçə evlə, şəhərimin gəzdiyim küçələri ilə məhdudlaşıb. Hər şey mənim balaca şəxsi dünyama,.. kiçicik bəşəriyyətimə sığışıb. Xüsusi həyat tərzi və insanlar arasında ünsiyyət forması olan «bakılı»lığın təsadüfiliyi və ötəriliyini mənə izah edən girdəsifət müstəntiqin sözlərində dəhşətli heç nə yoxdur. Mümkün ki, Bakının və bakılıların son illərdə aldığı zərbələr ölümcül gücə malikdir, onilliklərlə burada toplanmış nailiyyətlərin tədricən itirilməsi barədə proqnoz da, bəlkə, realdır. Amma belə şeylər əvvəllər də baş verib. Tarixin zərbələri altında imperiyalar, sivilizasiyalar, xalqlar yoxa çıxıb və çıxır. Düzünə qalsa, onların meydana gəlməsi özü də, dünyada hər şey kimi, bir təsadüfün nəticəsidir… Amma heç nə izsiz itmir. Əsrlər boyu düzənliyin başının üstündən asılmış dağ qəflətən dağılanda heç hara yox olmur; o, parçalanıb ətrafına səpələnir: nəticədə düzənliyin ümumi səviyyəsi qalxır, torpaq dağ süxurları ilə zənginləşir. İnsanlar da belədir: həyatdan köçəndə hərə bir iz qoyub gedir. İnsan müqavimətinin həddi var. Yaşamaq uğrunda minillik mübarizədən insan yalnız ona görə sağ çıxa bilib ki, amansız düşmənlə birbaşa toqquşmadan yayınıb. Zəif və müdafiəsiz olduğu üçün o, çətinliklərə biclik işlətməklə, hiyləgərlik və fəndgirliklə üstün gəlib.  İndi vaxt lazımdır ki, bir zamanlar insanları məhv olmaqdan xilas etmiş, amma bizi etibarsız, mənəviyyatı pozulmuş, eqoist varlıqlara çevirmiş keyfiyyətlərimizdən xilas olaq…

Əlbəttə, biz daha yaxşı ola bilərdik.  Amma bir şey də şübhəsizdir ki, bəşəriyyətin keyfiyyət tərkibi yekcins olmamalıdır. İnsanın yaxşısı da olmalıdır, pisi də; rəzili də, müqəddəsi də; dahisi də, gerizəkalısı da. Çünki İnsanın minilliklərlə formalaşmış və hər kəsin şüuruna ideal kimi həkk olunmuş ümumiləşdirici obrazının yaradılmasında bütün adamlar iştirak ediblər. Milyonların təsəvvürünə hakim olmuş bu obraza hər kəs öz cizgisini, məxsusi bir nöqtəsini əlavə edib… Odur ki,.. bu ulduzlu səma altında hərənin öz yeri var. Hərçənd, hər bir insan da indikindən daha yaxşı olmağa çalışmalıdır, bu, bizim kollektiv sifətimizin daha cəlbedici görünməsi üçün vacibdir. Xüsusilə ona görə ki, bütövlükdə Bəşəriyyətin gələcəkdə öz varlığını qoruyub-qoruya bilməyəcəyi bundan asılıdır – qoynuna sığındığımız Yer bizim ağılsızlığımız ucbatından məhv olmaq təhlükəsi qarşısındadır…»

…Ola bilsin, yazı sizə yarımçıq görsənəcək. Kimdə belə təəssürat yaransa, qayıdıb İbrahimbəyovdan gətirdiyim sitatları bir də oxusun. Orada hər şey, bütün SONLUQlar var. Bir də ki… Ölən Dünya, itirdiyinə dərindən təəssüfləndiyin keçmiş, illah da keçmişə dönməkdə olan bugün həmişə insanın içində yarımçıqlıq hissini gücləndirir. Həsrət adamın ürəyini gəmirir. Amma başa düşürsən ki, bu — həyatdır, «dəhşətli heç nə yoxdur», «heç nə izsiz itmir», birgə yaşamağa öyrənmək və hamılıqla «indikindən daha yaxşı olmağa çalışmaq» lazımdır.

Könlünüzü almaq üçün bir lətifə danışım. Onu 2007-ci ildə «Gün-səhər» qəzetində çap etmişdik:

Bakıda sorğu keçirilir: «Gəlmələrə necə münasibət bəsləyirsiniz?» Rəyi soruşulanlardan 20% cavab verir: «Qaqa, gəlmə olanda nolasıdı?» 20% cavab verir: «Ə, gəlir, gəlsin da, bə!» 15% cavab verir: «Ölöm, pis adamlar döylər». 15% deyir: «Ha indi gələn-gəlitdi, qaytarası döyülux ki». 10% inciyir: «Man dındım?» 10% başından eləyir: «Üzü bilər, can qardeş». 8% deyir: «Bilmərik, biz Şirvanlıyıq». Yerdə iki faiz qalır. Bu isə statistik yanlışlıq həddindən aşağı olduğu üçün həmin 2%-in cavabı əhəmiyyət daşımır.

 

read more