Paşinyanın ziddiyyətli bəyanatları: həm sülhdən danışır, həm də...

Aktual

16.11.2026 - 10:41

Sülh Vaşinqtonda təntənəli şəkildə elan edilən, İrəvanda təsdiqlənən, Dublində müzakirə edilən və daxili siyasi səfərbərlik naminə yenidən şübhə altına alınan bir hadisə ola bilməz

Nikol Paşinyan Ermənistanın xarici siyasətini tamamilə siyasi balanslaşdırma sənətinə çevirmiş kimi görünür: bir yerdə dönməz sülhdən danışır, digər yerdə tarixi şikayətləri xatırladır, üçüncü yerdə isə Qarabağ separatçı rejiminin keçmiş liderlərinin azadlığa buraxılmasını tələb edir. Və bütün bunlar ardıcıl dövlət strategiyası kimi təqdim olunur. Sonuncu epizod Dublində baş verdi. Orada Ermənistanın Baş naziri Beynəlxalq və Avropa Münasibətləri İnstitutunda keçirilən görüşdə bir daha Azərbaycanın cəzaçəkmə müəssisələrində saxlanılan ermənilər məsələsini qaldırdı. Onun sözlərinə görə, bu şəxslərin azadlığa buraxılması yalnız sülhün möhkəmləndirilməsi ilə mümkündür, halbuki hər hansı bir düşmənçilik həll üçün hər hansı bir perspektivi tamamilə bağlayacaq.

İlk baxışdan bu, diplomatik səslənir. Lakin Paşinyanın açıqlamalarının siyasi ardıcıllığına daha yaxından baxdıqda, onun eyni anda bir neçə tamamilə fərqli kürsüdə oturmağa çalışdığı təəssüratı yaranır.

Əvvəla, Ermənistan tərəfinin beynəlxalq platformalarda israrla təbliğ etdiyi terminologiyanı aydınlaşdırmaq lazımdır. Paşinyan "əsirlər", "məhbuslar" və ləğv olunmuş separatçı Dağlıq Qarabağın keçmiş hərbi-siyasi rəhbərliyinin üzvləri haqqında danışaraq, müxtəlif hüquqi statuslara və ittihamlara malik insanları vahid humanitar çətir altında birləşdirir. Lakin söhbət təkcə hərbi əməliyyatlar zamanı əsir götürülmüş hərbi qulluqçulardan getmir. Bakıda olanlar arasında cinayət mühakiməsi ilə üzləşən qanunsuz separatçı administrasiyanın keçmiş liderləri də var. Onları sadəcə İrəvanın bu termini istifadə etməsi siyasi cəhətdən əlverişli olduğuna görə avtomatik olaraq adi hərbi əsirlərlə eyniləşdirmək olmaz. Hər kəsin ədalətli məhkəmə, müdafiə və qanuni proses hüququ var, lakin bu, onlara qarşı irəli sürülən ittihamlardan və ya məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş hallardan asılı olmayaraq avtomatik olaraq azadlığa buraxılmaq hüququna çevrilmir.

Erməni siyasətçilərinin görməzdən gəlməyə üstünlük verdiyi başqa bir fundamental məqam var. Azərbaycanda anadan olmuş Qarabağ separatçıları sadəcə müəyyən müddət ərzində tanınmamış qurumun fəaliyyətində iştirak etdikləri üçün əcnəbi olmurlar. Azərbaycan Konstitusiyasının 52-ci maddəsində açıq şəkildə bildirilir ki, ölkə vətəndaşı onun ərazisində anadan olan şəxs, eləcə də valideynlərindən biri Azərbaycan vətəndaşı olan şəxsdir. Nəticə etibarilə, vətəndaşlıq məsələsi siyasi sədaqət məsələsi ilə əvəz edilə bilməz və qanunsuz separatçı hakimiyyət müstəqil, beynəlxalq səviyyədə tanınmış vətəndaşlıq yaratmır. Təbii ki, hər bir şəxsin konkret vətəndaşlıq statusu onun şəraiti və mövcud qanunvericilik nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir. Lakin konstitusiya normasının özü bu prinsipi açıq şəkildə ifadə edir: separatçı administrasiyanın mövcudluğu səbəbindən Azərbaycan ərazisi Azərbaycan ərazisi olmaqdan çıxmayıb.

Və burada Paşinyan üçün bir sual yaranır: o, keçmiş Qarabağ separatçılarının məsələsini dəfələrlə beynəlxalq gündəmə gətirməklə hansı konkret siyasi məqsədi güdür? Məgər o başa düşmür ki, Azərbaycan cəmiyyəti ağır cinayətlərdə ittiham olunan insanların azad edilməsini diplomatik təbəssüm və ya başqa bir sülh bəyannaməsi üçün bir növ məcburi dəyər kimi qəbul etməyəcək? Bakı cinayət ədalətini Ermənistan rəhbərliyinin seçki ehtiyaclarını ödəmək üçün bir vasitəyə çevirmək öhdəliyi daşımır. Sülh prosesi və məhkəmə prosesləri fərqlidir və onları vahid siyasi sövdələşməyə qarışdırmaq olduqca təhlükəlidir. Əgər İrəvan həqiqətən davamlı sülhdə maraqlıdırsa, ilk növbədə Azərbaycanın suverenliyinə hörmət etməli və qonşu dövlətin məhkəmə qərarlarının Ermənistan hökumətinin siyasi tələblərindən asılı olması təəssüratı yaratmağa çalışmamalıdır.

2026-cı ilin fevral ayında Paşinyan Ermənistanın Azərbaycanla sülhün dönməz hesab edilə biləcəyi nöqtəyə yaxınlaşdığını söylədi. Avqust ayında o, daha da irəli gedərək münaqişə səhifəsinin bağlandığını, sülhün bərqərar olduğunu və qorunub saxlanılmalı olduğunu bildirdi. Oktyabr ayında isə beynəlxalq forumlarda sülhü artıq əldə edilmiş reallıq kimi təqdim etməyə davam etdi. Lakin indi Dublində keçmiş Qarabağın separatçı rəhbərliyinin azad edilməsi məsələsi yenidən müzakirə olunur. Nəticə qəribə bir konstruksiyadır: münaqişə guya başa çatıb, ərazi məsələləri həll olunmalı, qarşılıqlı şikayətlər keçmişdə qalmalıdır, lakin keçmiş separatçı rəhbərliyin siyasi gündəliyi nədənsə Ermənistan Baş nazirinin çıxışlarında mərkəzi yer tutmağa davam edir. Əgər münaqişə səhifəsi həqiqətən bağlanıbsa, Ermənistan rəhbərliyi niyə bu qədər israrla siyasi davamını qorumağa çalışır?

Onun siyasi hisslərinin coğrafiyası xüsusilə aşkardır. Moskvanın bir tonu var, Ermənistanda bu, fərqli bir hekayədir, Avropa paytaxtlarında üçüncü, Dublində isə siyasi mesajın başqa bir versiyası görünür. Paşinyan eyni zamanda, Rusiyanın təsirini, İranın maraqlarını, Avropa auditoriyasını, Amerikanın dəstəyini və öz daxili seçki reallığını nəzərə almalıdır. Nəticədə, görünür ki, Ermənistanın Baş naziri müstəqil və ardıcıl xarici siyasət formalaşdırmaqdan daha çox, onun tonunu həmsöhbətlərinə daim uyğunlaşdırır. Bu gün o, sülhə görə təşəkkür edir, sabah bizə keçmiş müttəfiqlərini xatırladır və ertəsi gün Qarabağ məsələsini yenidən açır. Əlbəttə ki, diplomatiya çevikliyi nəzərdə tutur, lakin çeviklik və siyasi vicdansızlıq eyni şey deyil. Dövlət xadimi beynəlxalq auditoriyanın kollektiv qısamüddətli yaddaş itkisindən əziyyət çəkdiyini düşünməkdənsə, bugünkü açıqlamalarının dünənki vədləri ilə necə əlaqəli olduğunu ictimaiyyətə izah etməlidir.

Qərb jurnalistlərinin və ekspertlərinin davranışı xüsusi diqqətçəkəndir. Onlar Paşinyandan keçmiş Qarabağ rəhbərliyi, Arayik Harutyunyanın taleyi, məhkəmələrdəki digər təqsirləndirilən şəxslər və onların azadlığa buraxılma ehtimalı barədə həvəslə soruşurlar. Bunlar qanuni suallardır və heç kim jurnalistlərə bunları verməyi qadağan etməməlidir. Bəs onda regional təhlükəsizliyə və Rusiya faktoruna birbaşa təsir edən başqa bir sual niyə demək olar ki, eşidilmir? Qarabağ silahlı dəstələrinin neçə keçmiş üzvü, könüllü və onlarla əlaqəli şəxslər Ukraynaya qarşı Rusiya tərəfində döyüşməyə gedib? Onlardan neçəsi öldürülüb, neçəsi döyüşlərdə iştirak etməyə davam edir və fərdi cəlbetmə kanalları ilə Rusiya strukturları arasında hansı əlaqələr mövcuddur? Burada dəlilləri fərziyyələrlə əvəz etməmək vacibdir: keçmiş Qarabağ separatçılarının Ukraynaya qarşı kütləvi şəkildə vuruşduğunu və ya konkret təqsirləndirilən şəxslərin Rusiya kəşfiyyat xidmətləri ilə əlaqəli olduğunu iddia etmək üçün təsdiqlənmiş statistikam yoxdur. Lakin məhz buna görə jurnalistlər özlərini daha bir siyasi müzakirə üçün əlverişli suallarla məhdudlaşdırmaq əvəzinə, təsdiqlənə bilən cavablar tələb etməlidirlər.

İroniya ondadır ki, illərdir keçmiş Qarabağın separatçı rəhbərliyi regional güclərdən, ilk növbədə Rusiyadan sıx siyasi, hərbi və iqtisadi asılılıqda mövcud olub. Rusiyanın hərbi iştirakı, Moskvanın vasitəçiliyi, siyasi əlaqələri və Qarabağ ətrafındakı proseslərə təsiri real geosiyasi konstruksiyanın bir hissəsi idi. Ona görə də, Rusiyanın təsir kanalları, mümkün cəlbetmə və keçmiş silahlı personalın Ukraynaya qarşı müharibədə iştirakı məsələsi ayrıca jurnalist araşdırması tələb edir. Əgər Qərb tədqiqatçıları həqiqətən də Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı təsir mexanizmləri ilə maraqlanırlarsa, niyə diqqətlərini genişləndirmirlər? Niyə bir neçə yüksək səviyyəli məhbusun taleyi beynəlxalq məsələyə çevrilir, Rusiya hərbi sistemindəki keçmiş silahlı şəxslərin gələcək fəaliyyətləri isə müqayisə edilə bilən diqqətdən kənarda qalır? Məsələ hər kəsi günahlandırmaqda deyil, nəticədən kimin siyasi cəhətdən faydalanmasından asılı olmayaraq eyni istintaq standartlarının tətbiqindədir.

Nəhayət, Paşinyanın noyabr ayında beynəlxalq səfəri zamanı gözlənilmədən ayrı bir hekayəyə çevrilən məşhur "banan hekayəsi"ni görməzdən gələ bilmərik. Baş nazir Antalyada video çəkdi, cibinə banan qoydu, sonra Dublində göstərdi və daha sonra İrəvana qayıtmasını göstərdi. Əlbəttə ki, bu, özlüyündə dövlət cinayəti və ya siyasi ittihamlar üçün əsas deyil. Lakin simvolizm olduqca mənalıdır: region təhlükəsizlik, sərhədlər, nəqliyyat dəhlizləri, məhbuslar və münaqişənin son həlli mövzularını müzakirə edərkən, Ermənistan hökumətinin başçısı ictimaiyyəti bananın beynəlxalq səyahətini izləməyə dəvət edir. Bəlkə də bu, sadəlik və uyğunluq nümayiş etdirmək cəhdidir, amma son dərəcə ciddi xarici siyasət məsələləri fonunda belə bir xəbər tərzi bir qədər qəribə görünür.

Paşinyan bir şeyi başa düşməlidir: Azərbaycan Ermənistan Baş nazirinin ton dəyişikliyinə cavab olaraq hüquqi mövqeyini dəyişdirməyə borclu deyil. Əgər İrəvan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyırsa, keçmiş separatçı liderliklə münasibətlərində bu tanınmaya əsaslanaraq ardıcıl hərəkət etməlidir. Eyni zamanda Qarabağ münaqişəsinə son qoymaqdan danışmaq və konkret şəxslərin azad edilməsinə yönəlmiş beynəlxalq kampaniyalar vasitəsilə onun əvvəlki siyasi arxitekturasını qorumağa çalışmaq mümkün deyil. Bakıdan Ermənistanın humanitar maraqlarına hörmətlə yanaşmağı tələb etmək olmaz, eyni zamanda, Azərbaycanın məhkəmə, tarixi və dövlət maraqlarını da nəzərə almamaq olmaz. Beynəlxalq müsahibələrin məhkəmə proseslərini əvəz edə biləcəyini gözləmək tamamilə mənasızdır.

Paşinyanın problemi onun məhbus məsələsini qaldırmasında deyil: bu, onun hökumət başçısı kimi hüququdur. Problem onun elan etdiyi sülh siyasəti ilə köhnə Qarabağ gündəliyinin daim təkrarlanması arasındakı ziddiyyətdədir. Əgər o, həqiqətən də tarixə lider kimi düşmək istəyirsə Ermənistanı onilliklərdir davam edən münaqişədən çıxaran lider siyasi təxribatlardan əl çəkməli və müxtəlif auditoriyalarla tək bir dildə - məsuliyyət, beynəlxalq hüquq və ardıcıl öhdəliklər dilində danışmağı öyrənməlidir. Sülh Vaşinqtonda təntənəli şəkildə elan edilən, İrəvanda təsdiqlənən, Dublində müzakirə edilən və sonra daxili siyasi səfərbərlik naminə yenidən şübhə altına alınan bir hadisə ola bilməz. Əks təqdirdə, Ermənistan tarixin yeni səhifəsi əvəzinə, yalnız üz qabığını dəyişdirərək köhnə səhifəni sonsuza qədər oxuyacaq.

Müəllif: Aqil Qəhrəmanov

Pin up casino Pin-up casino giriş