Türkiyə-Özbəkistan əməkdaşlığı Ankara və Bakı arasında artıq qurulmuş əməkdaşlıq modeli ilə inkişaf edir
"Birliyin Gücü 2026" hərbi təlimləri türk əməkdaşlığının tədricən siyasi bəyannamələrdən kənara çıxdığını nümayiş etdirir. Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan hələ hərbi blok yaratmayıb və ya kollektiv müdafiəyə sadiq qalmayıblar. Lakin onlar daha dərin hərbi əməkdaşlıq üçün vacib olanları tətbiq etməyə başlayırlar: birgə planlaşdırma, komandanlıq və nəzarət, eləcə də bölmələrin koordinasiyası.
21 sentyabr - 1 oktyabr tarixlərində Azərbaycan yerüstü texnika, aviasiya, dəniz qüvvələri və dronların iştirakı ilə üçtərəfli manevrlərə ev sahibliyi edir. Təlimlər bir neçə sahəni əhatə edir: Qarabağ iqtisadi bölgəsindəki Qızılqaya təlim poliqonu, Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı Qarabağlar təlim poliqonu və Xəzər dənizinin Azərbaycan hissəsindəki Böyük Zirə adası ərazisi.
Cəlb edilən texnikanın miqyası, birinci mərhələnin məzmunu kimi xüsusilə vacibdir: hərbçilər qərargah işini, qərar qəbuletməni, bölmələrin idarə olunmasını və komanda məntəqələrinin yerləşdirilməsi və kamuflyajını məşq etdilər. Bu, artıq sadəcə hərbi texnikanın nümayişi deyil, üç hərbi sistemin - rabitə, komandanlıq və nəzarət prosedurları, planlaşdırma və koordinasiyanın uyğunluğunun sınağıdır.
Bu formatda iştirak edən hər bir iştirakçının öz məntiqi var. Türkiyə üçün təlimlər türk dövlətləri ilə hərbi-texniki əlaqələrin inkişaf etdirilməsi üçün daha geniş səylərin bir hissəsidir. 2026-cı ilin yanvar ayında Ankara və Daşkənd birgə təlimlər, kadr hazırlığı və hərbi-tibbi əməkdaşlığı nəzərdə tutan qarşılıqlı fəaliyyət planı imzaladılar. Türkiyə-Özbəkistan əməkdaşlığı Ankara və Bakı arasında artıq qurulmuş əməkdaşlıq modeli ilə inkişaf edir.
Azərbaycan bu çərçivədə xüsusi mövqe tutur. O, təkcə təlimlərə ev sahibliyi etmir, həm də Türkiyə təcrübəsinin artıq praktik istifadəyə verildiyi bir platforma rolunu oynayır. 2021-ci il Şuşa Bəyannaməsindən sonra Bakı ilə Ankara arasında hərbi-strateji əməkdaşlıq daha sistemli hala gəldi.
Nəticədə, unikal bir ittifaq formalaşır: Türkiyə hərbi standartların və texnologiyaların əhəmiyyətli bir hissəsini təmin edir, Azərbaycan sübut olunmuş əməkdaşlıq modelini təqdim edir və Özbəkistan rəsmi hərbi ittifaqa qoşulmadan bu təcrübədən yararlana bilir.
Türk inteqrasiyasının hazırkı mərhələsinin xüsusiyyətlərindən biri də burada özünü göstərir. Bakı türk məkanının əsas mərkəzi kimi Ankaranı əvəz etmir, əksinə, Türkiyə ilə Orta Asiya arasında əməliyyat əlaqəsi kimi çıxış edə bilir.
Özbəkistan üçün bu format onun çoxvektorlu xarici siyasətinə uyğundur. Daşkənd Rusiya, Çin, Türkiyə və Qərb dövlətləri ilə münasibətlər inkişaf etdirir və xarici siyasət müstəqilliyini məhdudlaşdıra biləcək öhdəliklərdən yayınır. Buna görə də, birgə manevrlər əməkdaşlığı rəsmi ittifaqa çevirmədən hərbi əlaqələrin genişləndirilməsinə və əlavə təcrübə qazanılmasına imkan verir.
Təlimlərin coğrafiyası da göstəricidir. Qarabağ, Naxçıvan və Xəzər dənizi Cənubi Qafqazla Türkiyənin Orta Asiya ilə qarşılıqlı əlaqədə olduğu məkan arasında unikal bir qövs təşkil edir. Bu, manevrlərin xüsusilə nəqliyyata və ya dəhlizlərə yönəldiyi anlamına gəlmir; lakin coğrafi baxımdan onlar daha geniş regional əlaqə məntiqinə uyğun gəlir.
Xəzər mərhələsi xüsusilə vacibdir. Dəniz qüvvələrinin iştirakı əməkdaşlığın quru təlimindən kənara tədricən genişləndiyini göstərir. Azərbaycan üçün Xəzər dənizi təkcə dəniz məkanı deyil, həm də Cənubi Qafqazla Orta Asiya arasında həyati bir əlaqədir.
Bu fonda, "Birliyin Gücü" Mərkəzi Asiya ölkələrinin imkanlarının genişləndirilməsi kontekstində də vacibdir. Region Rusiya ilə ənənəvi hərbi əlaqələri qoruyur, eyni zamanda, təlim, texnologiya və müdafiə əməkdaşlığı sahələrində alternativ tərəfdaşların sayı artır. Bu, mütləq mövcud əlaqələrdən imtina etmək demək deyil; əksinə, söhbət şaxələndirmədən gedir.
Lakin bu formatın potensialını şişirtmək olmaz. Üç ölkənin fərqli hərbi resursları və xarici siyasət prioritetləri var. Türkiyənin xeyli böyük hərbi və müdafiə sənayesi bazası var, buna görə də gələcək əməkdaşlıq, ehtimal ki, əsasən Türkiyə standartlarına və texnologiyalarına yönəldiləcək. Özbəkistan da öz növbəsində xarici siyasət manevrlərinin azadlığını qorumaqda maraqlıdır.
Buna görə də, "Birlik Gücü 2026"nın əsl əhəmiyyəti manevrlərin hazırkı miqyası ilə deyil, onların başa çatmasından sonra baş verənlərlə müəyyən ediləcək. Üçtərəfli format müntəzəm olarsa, heyət qarşılıqlı əlaqəsi üçün davamlı mexanizmlər ortaya çıxarsa və sübut olunmuş prosedurlar ikitərəfli əməkdaşlığa keçirilərsə, daha daimi hərbi əməkdaşlığın arxitekturasının formalaşmasından danışmaq mümkün olacaq.
Lakin hələlik müzakirə yeni hərbi blok yaratmaqdan deyil, rəsmi ittifaq olmadan hərbi qarşılıqlı fəaliyyətin inkişaf etdirilməsindən gedir. Və məhz bu kontekstdə Azərbaycanın rolu xüsusilə nəzərə çarpır: Bakı təkcə təlimlər üçün platforma deyil, həm də Türkiyə ordusunun ünsiyyət qura biləcəyi bir əlaqə rolunu oynayır. Bu təcrübə Orta Asiyaya gətirilir.
Müəllif: Zaur Nurməmmədov