Qrinspan son səsvermədən əvvəl intensiv pərdəarxası məsləhətləşmələr və kompromislər dövründən keçməli olacaq
Nyu-Yorkun diplomatik dəhlizlərində dünya siyasətində ən yüksək vəzifə uğrunda yarış geniş vüsət alır. Antonio Quterreşin səlahiyyət müddəti 2026-cı ilin sonunda başa çatır və BMT Təhlükəsizlik Şurasında gizli ilkin səsvermə prosesi başlayıb. “The Guardian” qəzetinin və BMT Təhlükəsizlik Şurasından sızan məlumatlara görə, Kosta Rikadan olan diplomat və iqtisadçı Rebeka Qrinspan yarışa güclü şəkildə başlayıb. Təhlükəsizlik Şurasının 15 üzvünün iştirak etdiyi ilk qapalı səsvermədə 10 nəfər onun lehinə səs verib, dörd nəfər bitərəf qalıb. Yalnız biri əleyhinə səs verib. Onun ən yaxın rəqibi, Qayanadan olan diplomat Karolin Rodriqes-Burkett doqquz səs lehinə ilə geridə qalır.
Qrinspan karyera yolu beynəlxalq nomenklaturada ağır çəkili birinin klassik nümunəsidir. 1994-cü ildən 1998-ci ilə qədər Kosta Rikanın İkinci vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmış, eyni zamanda, Mənzil Nazirliyinə rəhbərlik etmiş və ölkənin bütün sosial-iqtisadi siyasətinə nəzarət etmişdir. Milli siyasətdən ayrıldıqdan sonra Qrinspan beynəlxalq məsələlərə tam diqqət yetirib, BMT-nin İnkişaf Proqramında (BMTİP) və İbero-Amerika Baş Katibliyində (SEGIB) yüksək vəzifələr tutub. 2021-ci ildə o, BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə Konfransının (UNCTAD) prezidenti olub və bu təşkilata rəhbərlik edən ilk qadındır.
Qrinspanın qlobal ərzaq böhranının nəticələrinin aradan qaldırılmasında fəal iştirakından sonra qlobal mediada nüfuzu kəskin şəkildə artıb. UNCTAD-ın rəhbəri kimi o, Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsü üzrə danışıqlarda əsas memar və beynəlxalq vasitəçi kimi çıxış edib. Türkiyə hökuməti, Rusiya Federasiyası və Ukrayna rəsmiləri ilə sıx əməkdaşlıq edən Qrinspan kənd təsərrüfatı məhsullarının və gübrələrin qlobal bazarlara çıxarılması üçün mürəkkəb logistika və maliyyə mexanizmlərinin fəaliyyətini təmin edib, özünü bacarıqlı və praqmatik böhran meneceri kimi nümayiş etdirib.
Lakin onun qüsursuz beynəlxalq portfelinin zəif tərəfi var və bu, Kosta Rika hökumətində xidmət etdiyi dövrdə baş verən böyük daxili korrupsiya qalmaqalı ilə əlaqələndirilir. 1990-cı illərin sonlarında ölkədə Sosial Kompensasiya Fondu (FODESAF) ətrafında mübahisələr yarandı. Hökumət yoxlamaları əhalinin ən yoxsul təbəqələrinə ünvanlı dəstək göstərmək üçün yaradılan fonddan təxminən 16 milyon ABŞ dollarının qanunsuz olaraq mənimsənildiyini və talan edildiyini aşkar etdi.
Fondun əməliyyatlarına birbaşa Qrinspanın yaxın dostu və tabeliyində olan Xorxe Martinez nəzarət edirdi. Hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən rəsmi araşdırma başladıqdan dərhal sonra Martinez tələsik ölkədən qaçdı və bu da müxalifətin tənqidlərinə səbəb oldu.
Mənimsəmənin səbəblərini araşdıran Kosta Rika Parlamentinin xüsusi komissiyası vitse-prezidentin səhlənkarlıq etdiyini və büdcə xərclərinə lazımi nəzarəti təmin etmədiyi qənaətinə gəldi. Parlament araşdırmasından sonra Qrinspana rəsmi siyasi töhmət və vəzifə tutmasına moratorium tövsiyə edildi. Qrinspan özü maliyyə fırıldaqçılığında iştirakını qəti şəkildə rədd edərək, parlamentin qərarlarının qərəzli və siyasi rəqibləri tərəfindən motivasiya edildiyini iddia etdi.
Məhkəmələr ona qarşı heç vaxt şəxsi korrupsiya və ya mənimsəmə ilə bağlı heç bir cinayət ittihamı irəli sürməyib və parlament üzvləri tərəfindən təklif edilən sanksiyalar heç vaxt qüvvəyə minməyib. Bu da ona karyerasını beynəlxalq səviyyədə davam etdirməyə imkan verib.
Kosta Rikadakı son hadisələrə baxmayaraq, analitiklər Qrinspanın BMT-nin Şərqi Çaydakı qərargahında ən yüksək yeri tutmaq şansını son dərəcə yüksək qiymətləndirirlər. Onun lehinə əsas arqument danışılmamış regional rotasiya prinsipidir. Qədim ənənəyə görə, Baş katib vəzifəsi Latın Amerikası və Karib ölkələrinin nümayəndəsinə (GRULAC) verilməlidir. Bundan əlavə, beynəlxalq ictimaiyyətdə BMT-nin 80 illik tarixində ilk dəfə olaraq qadının ona rəhbərlik etməsi barədə böyük bir fikir birliyi var.
Qrinspan üçün əlavə bir üstünlük onun "texnokratik davamlılıq" namizədi statusudur. Diplomatik dairələrdə o, başa düşülən, ölçülü bir fiqur kimi qəbul edilir, geniş açıqlamalar vermək istəmir və hazırkı BMT administrasiyasının səssiz dəstəyindən istifadə edir. Qlobal Cənubla işləmək təcrübəsi və çətin geosiyasi qarşıdurmada danışıqlar aparmaq bacarığı onu inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün uyğun namizəd edir.
Səsvermənin əsas intriqası əvvəlki turda yeganə "yox" səsinin mənşəyi olaraq qalır. Baş katib seçki prosesində Təhlükəsizlik Şurasının veto hüququna malik beş daimi üzvünün (ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Çin və Rusiya) mövqeyi çox vacibdir. Əgər mənfi səs beş ölkədən birinin nümayəndəsi tərəfindən verilibsə, Qrinspan oktyabr ayında keçiriləcək son səsvermədən əvvəl intensiv pərdəarxası məsləhətləşmələr və kompromislər dövründən keçməli olacaq: veto qoyulmasının qarşısını almaq və lider statusunu qorumaq üçün.