Azərbaycan-Vyetnam əməkdaşlığı Avrasiyanın yeni iqtisadi coğrafiyasının mühüm elementinə çevrilə bilər
19-21 noyabr 2026-cı il tarixlərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnama rəsmi səfəri, Bakının Cənub-Şərqi Asiya ilə münasibətləri keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırmaq istəyini əks etdirir. Qlobal iqtisadiyyatın transformasiyası, qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması və investisiya uğrunda rəqabətin güclənməsi fonunda Vyetnam Azərbaycan üçün yalnız perspektivli ticarət tərəfdaşı olmaqdan daha çox, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün daha geniş strategiyanın vacib elementinə çevrilir. Hazırkı səfər Bakının Asiyanın təklif etdiyi imkanlardan daha fəal şəkildə istifadə etmək niyyətini nümayiş etdirir, eyni zamanda, Avrasiyanın müxtəlif bölgələri arasında nəqliyyat, enerji və investisiya mərkəzi kimi öz mövqeyini gücləndirir.
Səfərin əhəmiyyəti ilk növbədə, Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin dəyişən təbiəti ilə müəyyən edilir. Onların təməli onilliklər ərzində qoyulub: artıq 1959-cu ildə Vyetnam Demokratik Respublikasının Prezidenti Hoşi Minh Bakıya, Heydər Əliyev isə 1983-cü ildə Vyetnama səfər etmişdi. Bu təmaslar sənaye, enerji və humanitar sahələrdə siyasi etimad və əməkdaşlığın təməlini qoyub. Lakin əvvəllər münasibətlər əsasən ortaq siyasi və tarixi əlaqələr çərçivəsində inkişaf edirdisə, bu gün onların məzmunu iqtisadi praqmatizm və qarşılıqlı tamamlayıcı imkanların axtarışı ilə müəyyən edilir.
Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi To Lamın 2025-ci ilin may ayında Azərbaycana səfəri əhəmiyyətli bir mərhələ oldu. Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması daha sistemli qarşılıqlı əlaqəyə keçidi qeyd etdi və əsas sektorlarda əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün siyasi təməl yaratdı. İlham Əliyevin hazırkı səfəri məntiqi olaraq bu prosesi davam etdirir: tərəflərə konkret iqtisadi layihələr, investisiyalar və uzunmüddətli müqavilələrlə münasibətlərinin yeni statusunu aşılamaq vəzifəsi qoyulur.
Vyetnamın Bakı üçün xüsusi əhəmiyyəti onun müasir qlobal iqtisadiyyatdakı yeri ilə müəyyən edilir. Son onilliklər ərzində ölkə Cənub-Şərqi Asiyanın ən dinamik istehsal və ixrac mərkəzlərindən birinə çevrilərək beynəlxalq dəyər zəncirlərinə uğurla inteqrasiya edib. Xarici investisiyaların cəlb edilməsi, sənayenin inkişafı və ixrac potensialının genişləndirilməsi Hanoyun qlobal bazarlarda mövqeyini gücləndirməsinə imkan verib. Azərbaycan üçün belə bir iqtisadiyyatla qarşılıqlı əlaqə yalnız qarşılıqlı ticarətin artırılması üçün deyil, həm də qeyri-neft sektoruna istehsal təcrübəsi, texnologiya və kapital cəlb etmək üçün imkanlar açır.
Lakin iqtisadi münasibətlər hələlik tərəfdaşlığın siyasi səviyyəsinə uyğun gəlmir. 2025-ci ilin sonuna iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 150 milyon dolları keçib. Əhəmiyyətli inkişaf potensialına malik iqtisadiyyatlar üçün bu, nisbətən təvazökar bir nəticədir və əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətli imkanların olduğunu göstərir. Bu balanssızlığın aradan qaldırılması səfərin əsas məqsədlərindən biridir. Bakı ixracın artırılmasında, Vyetnam investisiyalarının cəlb edilməsində və birgə müəssisələrin yaradılmasında maraqlıdır. Hanoy Cənubi Qafqazdakı mövcudluğunu gücləndirmək və Azərbaycandan daha geniş Avrasiya regionuna genişlənmək üçün platforma kimi istifadə etmək imkanı qazanır.
İki ölkə arasında iqtisadi tamamlayıcılıq xüsusilə enerji sektorunda nəzərə çarpır. Azərbaycanın neft və qaz yataqlarının işlənməsi sahəsində əhəmiyyətli təcrübəsi, inkişaf etmiş infrastrukturu və enerji sektorunda təcrübəsi var. Öz karbohidrogen ehtiyatları və inkişaf edən sənayesi olan Vyetnam beynəlxalq texnoloji və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsində maraqlıdır. Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə Vyetnam Milli Neft və Qaz Şirkəti (PetroVietnam) arasında əməkdaşlıq kəşfiyyat, hasilat, texniki xidmət və mütəxəssis hazırlığı sahələrində birgə təşəbbüslər üçün təməl yaradır.
Bakı üçün bu sahə təkcə kommersiya təsiri ilə deyil. Vyetnam enerji şirkətləri ilə əməkdaşlıq Azərbaycan müəssisələrinə beynəlxalq əhatə dairəsini genişləndirməyə və ölkənin Asiya bazarlarındakı mövqeyini gücləndirməyə imkan verir. Eyni zamanda, tərəfdaşlıq perspektivləri ənənəvi neft və qaz sektoru ilə məhdudlaşmamalıdır. Bərpa olunan enerjinin inkişafı, müasir texnologiyaların tətbiqi və enerji səmərəliliyi sahəsində təcrübə mübadiləsi uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün əlavə təməl yarada bilər.
İnvestisiya əməkdaşlığı eyni dərəcədə perspektivli bir sahədir. Vyetnam biznesinin Azərbaycana marağı artıq ilkin əlaqələrdən kənara çıxır. Xüsusilə, “ROX Group” tikinti, infrastruktur və bərpa olunan enerji sahələrində layihələrin həyata keçirilməsi imkanlarını araşdırır. 2026-cı ilin sentyabr ayında İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində şirkətlə imzalanan sənədlər bu vəzifəyə dəlalət edir.
Siyasi dialoqdan işgüzar dairələr arasında praktik qarşılıqlı əlaqəyə tədricən keçid baş verir. Bakı üçün Vyetnam kapitalının cəlb edilməsi təkcə əlavə maliyyələşdirmə mənbəyi kimi deyil, həm də investisiya coğrafiyasını şaxələndirmək və qeyri-neft sektorlarının inkişafını sürətləndirmək üçün bir fürsət kimi vacibdir.
Eyni zamanda, iki ölkə arasında yaxınlaşma üçün ən əhəmiyyətli strateji potensial nəqliyyat və logistika sektorundadır. Marşrut sabitliyinin, çatdırılma sürətinin və təchizat zəncirinin şaxələndirilməsinin beynəlxalq ticarətdə əsas amillərə çevrildiyi bir kontekstdə Azərbaycanla Vyetnam arasındakı coğrafi məsafə keçilməz bir maneə deyil. Burada Bakı və Hanoy şəhərlərinin maraqları açıq şəkildə üst-üstə düşür: Vyetnam Avropa bazarlarına məhsul çatdırmaq üçün əlavə tutuma ehtiyac duyur, Azərbaycan isə nəqliyyat dəhlizlərinin yük bazasının genişləndirilməsində maraqlıdır.
Tədricən Avrasiya nəqliyyat arxitekturasının əhəmiyyətli bir elementinə çevrilən Orta Dəhliz bu kontekstdə xüsusi yer tutur. Azərbaycan üçün Çin və Avropa arasında ənənəvi ticarət yolları ilə məhdudlaşmadan, yük axınlarının coğrafiyasını genişləndirmək vacibdir. Cənub-Şərqi Asiyadan yüklərin cəlb edilməsi nəqliyyat infrastrukturundan istifadəni artıracaq, ölkənin tranzit mövqeyini gücləndirəcək və davam edən infrastruktur layihələrindən iqtisadi gəliri artıracaq. İnkişaf etmiş ixrac sənayesinə malik Vyetnam əlavə yük axınlarının mənbələrindən birinə çevrilə bilər.

Bu marşrutun artıq müsbət dinamika göstərməsi diqqətçəkəndir. İlham Əliyevin açıqladığı məlumatlara görə, iki ölkə arasında tranzit daşımalarının həcmi 2026-cı ilin yanvar-sentyabr ayları arasında 8000 tonu keçib ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən altı dəfə artım deməkdir. Bu tendensiya Azərbaycanın nəqliyyat imkanlarına praktik marağın yarandığını göstərir. Lakin bu artımı davamlı bir tendensiyaya çevirmək üçün müntəzəm logistika əlaqələrini inkişaf etdirmək, marşrutların rəqabət qabiliyyətini artırmaq və nəqliyyat operatorları arasında effektiv əməkdaşlığı təmin etmək lazımdır. Gələcəkdə Azərbaycan Vyetnam ixracatçıları üçün Qafqaz, Orta Asiya və Avropa bazarlarına gedən yolda mühüm logistika əlaqəsinə çevrilə bilər.
Tərəfdaşlığın sənaye komponenti də eyni dərəcədə vacibdir. Vyetnam ixrac yönümlü istehsal modelinin hazırlanması, beynəlxalq şirkətlərin cəlb edilməsi və qlobal texnologiya zəncirlərinə inteqrasiya sahəsində təcrübəyə malikdir. İqtisadi şaxələndirmə proqramını həyata keçirən Azərbaycan bu təcrübədən emalın inkişafı, yüksək əlavə dəyərli malların istehsalı və sənaye infrastrukturunun modernləşdirilməsi üçün istifadə etməkdə maraqlıdır. Birgə müəssisələr, fərdi istehsal müəssisələrinin lokallaşdırılması və texnologiya mübadiləsi iqtisadi münasibətlər üçün qarşılıqlı tədarükü artırmaqdan daha dayanıqlı təməl yarada bilər.
Kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, rəqəmsal texnologiyalar, təhsil və elmi tədqiqatlar sahəsində də perspektivlər mövcuddur. Əməkdaşlıq yalnız yeni bazarların tapılması üzərində deyil, həm də sənaye əlaqələrinin qurulması üzərində qurulmalıdır. Azərbaycan üçün bu, qeyri-neft sektorunun texnoloji bazasını genişləndirmək üçün bir fürsətdir, Vyetnam üçün isə Avrasiya bazarlarına əlavə çıxış təmin edəcək və Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturunun üstünlüklərindən istifadə edəcək. Məhz bu qarşılıqlı maraq tərəfdaşlığın uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığını təmin edə bilər.
Səfərin siyasi ölçüsü də ikitərəfli gündəmdən kənara çıxır. Azərbaycan və Vyetnam beynəlxalq münasibətlərə müstəqil və çoxvektorlu yanaşmaya sadiqdirlər, tərəfdaş dairələrini genişləndirməkdə və müstəqil xarici siyasət üçün məkanı qorumaqda maraqlıdırlar. Hər iki ölkə Qoşulmama Hərəkatı və Asiya əməkdaşlığı üçün beynəlxalq platformalar çərçivəsində əməkdaşlıq edir. Bakı üçün Hanoy ilə əlaqələrin gücləndirilməsi qlobal siyasətdə və iqtisadiyyatda əhəmiyyəti artmaqda davam edən Cənub-Şərqi Asiyada diplomatik iştirakını genişləndirmək deməkdir.
Dünyanın aparıcı güc mərkəzləri arasında rəqabətin güclənməsi kontekstində bu cür şaxələndirmə əlavə dəyər kəsb edir. Azərbaycan xarici siyasətini yalnız bir coğrafi əraziyə bağlamadan müstəqil iqtisadi və siyasi tərəfdaş ola biləcək dövlətlərlə münasibətlər qurmağa çalışır. Vyetnam da öz növbəsində beynəlxalq əlaqələrini ardıcıl olaraq genişləndirir, müxtəlif güc mərkəzləri ilə əməkdaşlığı öz milli maraqlarının qorunması ilə birləşdirir. Bu yanaşmaların yaxınlaşması siyasi dialoq və beynəlxalq məsələlərdə mövqelərin əlaqələndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu tərəfdaşlığın dəyəri geosiyasi ittifaqların formalaşmasında deyil, hər iki ölkənin müstəqil inkişaf imkanlarının genişləndirilməsindədir.
Humanizm xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Tarixi davamlılığını təmin edən münasibətlərin mədəni ölçüsü olur. Sovet dövründə təxminən beş min Vyetnam vətəndaşı Azərbaycanda təhsil alıb. Onların bir çoxu sonradan ölkəsinin inkişafına töhfə verib, Azərbaycanla peşəkar və şəxsi əlaqələrini qoruyub saxlayıb. Bu gün bu ənənə təhsil və mədəni mübadilələr, eləcə də Heydər Əliyev Fondunun humanitar layihələri vasitəsilə davam etdirilir. Xüsusilə, Vyetnamda təhsil və təhsil müəssisələrinə dəstək sahəsində davam edən təşəbbüslər ikitərəfli münasibətlərin sosial təməlinin möhkəmləndirilməsinə töhfə verir. Bu, xüsusilə iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinin yalnız siyasi dəstəyi deyil, həm də cəmiyyətlər arasında davamlı əlaqələri tələb etdiyi bir kontekstdə vacibdir.
Eyni zamanda, strateji tərəfdaşlığı avtomatik iqtisadi artımın qarantı kimi görmək tez olardı. İki ölkə arasında əhəmiyyətli coğrafi məsafə qalır və bu da logistika xərclərini artırır. Biznes dairələri bir-birinin investisiya imkanları və bazar xüsusiyyətləri ilə kifayət qədər tanış deyil və bir çox perspektivli sahələr hələ də müzakirə olunur. Ona görə də, daha da yaxınlaşmanın açarı tərəflərin memorandumlar imzalamaqdan aydın iqtisadi nəticələrə malik konkret layihələrin həyata keçirilməsinə keçmək qabiliyyəti olacaq. Bu, hökumətlərarası mexanizmlərin aktiv işini, müntəzəm işgüzar əlaqələri, birbaşa işgüzar əlaqələrin inkişafını və inzibati maneələrin aradan qaldırılmasını tələb edir.
İlham Əliyevi müşayiət edən nümayəndə heyəti də səfərin hərtərəfli xarakterini göstərir. Əsas dövlət qurumlarının rəhbərlərinin iştirakı siyasi, iqtisadi, enerji, müdafiə və digər sahələrdə əməkdaşlığın eyni vaxtda nəzərdən keçirilməsinə imkan verir. Bu, Bakının özünü təcrid olunmuş kommersiya təşəbbüsləri ilə məhdudlaşdırmaq əvəzinə, Vyetnamla uzunmüddətli strateji istiqamət kimi münasibətlər qurmaq istəyini nümayiş etdirir.
Daha geniş şəkildə desək, hazırkı səfər Azərbaycanın coğrafi və iqtisadi potensialından istifadə etmək yanaşmasında dəyişiklik olduğunu əks etdirir. Bakı təkcə ənənəvi bazarlarda mövqeyini möhkəmləndirməyə deyil, həm də sürətlə böyüyən qlobal iqtisadi mərkəzlərlə yeni əlaqələr qurmağa çalışır. Vyetnam inkişaf etmiş sənayesi, ixrac yönümlülüyü və artan beynəlxalq təsirinə görə bu strategiyada xüsusi yer tutur. Hanoy üçün Azərbaycan Avrasiya regionunda əlavə imkanlar açan tərəfdaş kimi maraq doğurur.
Beləliklə, İlham Əliyevin Vyetnama səfəri Azərbaycanın beynəlxalq iştirakının genişləndirilməsi və Cənubi Qafqaz və Cənub-Şərqi Asiya arasında əlaqələrin gücləndirilməsində mühüm addım kimi qəbul edilməlidir. Onun əhəmiyyəti təkcə əldə edilmiş razılaşmalarla deyil, həm də iki dövlət arasında yaxınlaşmanın strateji məntiqi ilə müəyyən edilir: Vyetnam Avrasiya bazarlarına çıxış üçün əlavə imkanlar qazanır, Azərbaycan isə ticarətin inkişafı, investisiyaların cəlb edilməsi və nəqliyyat axınlarının genişləndirilməsi üçün perspektivli tərəfdaş qazanır. Tərəflər qeyd olunan təşəbbüsləri həyata keçirə bilsələr, Azərbaycan-Vyetnam əməkdaşlığı Avrasiyanın yeni iqtisadi coğrafiyasının mühüm elementinə çevrilə bilər və bu sahədə Bakı Avropa ilə Asiya arasında getdikcə daha çox rol oynayacaq.
Müəllif: Zaur Nurməmmədov