Rubio-Lavrov görüşünün nəticəsi: Ağ Ev Rusiyanın danışıqlara yanaşmasının fəlsəfəsini rədd edir
Vaşinqtonun Kremlin ötən ilin əsas xarici siyasət mifini - Vladimir Putin və Donald Tramp arasında guya əldə edilmiş hansısa "Ankoric razılaşması"nın mövcudluğu mifini nəhayət dəfn etməsi üçün otuz beş dəqiqə kifayət idi.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov arasında Cənub-Şərqi Asiya Dövlətləri Assosiasiyası (ASEAN) forumu çərçivəsində keçirilən görüşün əsas nəticəsi danışıqların özü deyil, Vaşinqtonun Moskva qarşısında heç bir öhdəliyi olmadığı barədə ictimaiyyətə təsdiqi idi. Beləliklə, Ağ Ev nəhayət Kreml tərəfindən diqqətlə becərilən və təkcə Rusiya rəsmiləri və təbliğatçılarının deyil, həm də bütün dünyaya - və ən əsası Donald Tramp administrasiyasının özünə - sırf inandırmağa çalışdıqları "Ankoric ruhunu" unutdurmağa məcbur oldu.
İyunun sonlarında Marko Rubio Putin və Tramp arasında Alyaskada ötən ilin avqust ayında keçirilən görüşün çoxsaylı şərhlərini dağıtmaq məcburiyyətində qaldı. O, açıq şəkildə bildirdi ki, heç bir razılaşma əldə edilməyib - tərəflər sadəcə təklif mübadiləsi aparıblar. Vaşinqton üçün bu, heç bir öhdəlik olmadan müharibəyə son qoymaq naminə mümkün variantlar barədə işlək diplomatik müzakirə idi. Lakin Moskva bunu yalnız texniki icra tələb edən, demək olar ki, tamamlanmış bir razılaşma kimi təqdim etməyə üstünlük verdi.
Kreml bütün sonrakı diplomatik xəttini məhz buna əsaslandırırdı. Rusiya nümayəndələri yeni danışıqlardan daha çox sanki onlar çoxdan mövcud imişlər kimi "razılaşmalara qayıtmaq" zərurətindən danışırdılar. Sergey Lavrov müntəzəm olaraq Ankoricdən gələcək razılaşma üçün başlanğıc nöqtəsi kimi bəhs edir, Amerika tərəfi isə bu cür öhdəlikləri qəbul etmək kimi şərh edilə biləcək hər hansı bir dildən daim çəkinirdi.
Rusiya təbliğatı üçün Ankoric məhz hüquqi müəyyənliyin olmaması səbəbindən olduqca əlverişli bir konstruksiya olduğunu sübut etdi. İmzalanmış sənəd yoxdursa, həmişə razılaşmanın hərfinə deyil, guya mövcud olan "ruhuna" istinad etmək olar.
"Ankoric ruhu" siyasi boşluqda yarandı - Amerika tərəfi ilə Rusiya tərəfi arasında "fundamental anlaşma əldə edildiyi" iddia olunurdu, amma heç bir razılaşma yox idi. Kreml mətn çatışmazlığını öz təfsiri ilə, öhdəlik çatışmazlığını isə tədricən diplomatik reallıq kimi təqdim etməyə başlayan siyasi gözləntilərlə əvəz etdi. Lakin Rubio ilə Lavrov arasında Filippində keçirilən görüş bu konstruksiyanı tamamilə məhv etdi.
Bundan əlavə, ABŞ dövlət katibi nəinki əvvəlki mövqeyini təkrarladı, həm də Ankoricdə hipotetik olaraq müzakirə edilə bilən müharibənin sona çatması ilə bağlı ilkin fikirlərin artıq aktual olmadığını açıq şəkildə bildirdi.
"Ankoricdə müzakirə edilən müharibənin sona çatması ilə bağlı ilkin şərtlər indi əvvəlkindən daha az məqbul görünür", - deyə Rubio vəziyyətin kökündən dəyişdiyini vurğuladı. Onun sözlərinə görə, Rusiyaya artıq öz ərazisinin dərinliklərində hücum edilir.
Əslində bu, açıq-aydın olanı etiraf etmək deməkdir: mümkün həll üçün istənilən hipotetik parametrlər tamamilə fərqli bir hərbi-siyasi reallığa aid idi. Son aylar ərzində Ukrayna cəbhə xəttindən çox geriyə zərbə endirmək qabiliyyətini sübut etdi. Rusiya iqtisadiyyatı yenidən sanksiyalar təzyiqi altında qaldı və Tramp administrasiyasının özü müharibəni yalnız Rusiyanın ərazi qazanclarını möhkəmləndirməklə sona çatdırmağı düşünməyə getdikcə daha az meyllidir.
Beləliklə, Rubio ilə Lavrov arasında qısa görüş Kremlin mifik "Ankoric müqavilələri"nin möhkəmləndirilməsi ilə bağlı gözləntilərinin Vaşinqtonun faktiki mövqeyi ilə heç bir ortaqlığı olmadığını qəti şəkildə təsdiqlədi.
Və hər hansı bir qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq üçün Rubio jurnalistlərə ABŞ Prezidentinin öz qiymətləndirməsini səsləndirdi. Onun sözlərinə görə, Donald Tramp Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini "axmaq və mənasız" hesab edir.
İlk baxışdan bu sözlər mövcud vəziyyətin sadəcə emosional xarakteristikası kimi görünə bilər. Lakin diplomatik kontekstdə onlar daha çox məna kəsb edir. Əgər müharibə mənasız hesab edilərsə, təcavüzkarın nəticələrinə görə siyasi mükafat almalı olduğu məntiqi də mənasız olur. Bunu etməklə Ağ Ev faktiki olaraq Rusiyanın danışıqlara yanaşmasının fəlsəfəsini rədd edir.
Mahiyyət etibarilə, Rubio Lavrovla görüşündə "Ankoric ruhuna" son qoymaqdansa, diplomatik bir bəyanat verdi. Aylardır Kreml siyasi işarələri beynəlxalq öhdəliklərə çevirməyə çalışıb. Vaşinqton onlara heç bir öhdəliyin olmadığını açıq şəkildə xatırlatmış oldu.
Bu o deməkdir ki, Rusiya özünü Alyaska görüşündən əvvəlki vəziyyətinə qaytarır - heç vaxt mövcud olmayan razılaşmaların həyata keçirilməsini tələb etmək əvəzinə, sıfırdan danışıqlar aparmaq ehtiyacı ilə üzləşir.
Və Kreml üçün ən ağrılı şey hətta o "ruh" deyil. "Ankoric ruhu" yoxa çıxıb. Problem ondadır ki, Vaşinqton onun mövcudluğunu etiraf etməkdən imtina edir.
Diplomatik miflər bəzən yavaş-yavaş ölür. Lakin bir qısa görüş və bir neçə birbaşa ifadə bunu aydınlaşdırmaq üçün kifayətdir: "Ankoric ruhu" Kremlin bir çox digər geosiyasi illüziyaları kimi xəyala çevrilib.