Şərqlə Qərb arasında: nəqliyyat coğrafiyasının genişlənməsində yeni imkanlar

İqtisadiyyat

19.11.2026 - 16:15

Lapis Lazuli Dəhlizi Əfqanıstanın Azərbaycan vasitəsilə Avropaya yolunu açır.

Orta Dəhliz və Lapis Lazuli Nəqliyyat Dəhlizinin birləşdirilməsi Avrasiya nəqliyyat coğrafiyasının genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Bu, sadəcə iki marşrutun birləşdirilməsi deyil, Mərkəzi və Cənubi Asiyanı, Cənubi Qafqazı, Türkiyəni və Avropa bazarlarını birləşdirən rabitə sisteminin yaradılması məsələsidir. Azərbaycan üçün bu, tranzit ərazisi rolundan kənara çıxmaq və regionun əsas logistika mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini gücləndirmək üçün bir fürsətdir.

Bu perspektiv 17 noyabrda Bakıda keçirilən "Trans-Avrasiya Tranzit və Ticarət Marşrutlarının Strateji Konvergensiyası: Əlaqə və Davamlı İnkişaf" adlı dəyirmi masa müzakirəsinin əsas mövzusu idi. Görüş Azərbaycan Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzi və Əfqanıstan Strateji Araşdırmalar Mərkəzi tərəfindən birgə təşkil olunub. İştirakçılar nəqliyyat marşrutlarının koordinasiyası, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, logistikanın rəqəmsallaşdırılması və regional ticarət perspektivlərini müzakirə ediblər. Azərbaycanın TRIPP layihəsinə dair vizyonuna xüsusi diqqət yetirilib.

Orta Dəhlizin inkişafı bu gün nəqliyyat coğrafiyasının genişləndirilməsini və yük daşımalarının yeni mənbələrinin cəlb edilməsini tələb edir. Əfqanıstanı Türkmənistan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə beynəlxalq bazarlarla birləşdirən Lapis Lazuli Nəqliyyat Dəhlizi bu fürsəti təqdim edir. Beş ölkə 2017-ci ildə onun yaradılması üçün müqavilə imzalayıb. İlkin məqsəd Əfqanıstanın xarici ticarətini şaxələndirmək və Avropa bazarlarına daha etibarlı çıxış təmin etmək idi. İndi iki marşrutun birləşdirilməsi bu təşəbbüsü daha böyük Avrasiya nəqliyyat sisteminin bir hissəsinə çevirə bilər.

Bakı üçün bu, tranzit məkanını genişləndirmək və mövcud infrastrukturdan - Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanından, dəmir yolu əlaqələrindən və Gürcüstan və Türkiyə ilə nəqliyyat əlaqələrindən daha səmərəli istifadə etmək üçün bir fürsətdir. Lakin iqtisadi faydalar yalnız yük daşımalarından əldə edilən gəlirlərlə məhdudlaşmamalıdır. Artan gəlirlər anbar və paylama mərkəzlərinə, liman xidmətlərinə, sığortaya, gömrük dəstəyinə və rəqəmsal xidmətlərə tələbat yaradacaq. Beləliklə, Azərbaycan malların hərəkətinin müxtəlif mərhələlərində əlavə dəyər əldə edə biləcək və bütöv bir logistika xidməti ekosistemini inkişaf etdirəcək.

Yeni marşrutun əsas üstünlüyü ticarət bazasının genişləndirilməsi ola bilər. Əfqanıstan kənd təsərrüfatı məhsulları, tekstil və qida məhsulları tədarük etmək qabiliyyətinə malikdir. Əfqanıstan mallarının daşınması üçün marşrutun praktik istifadəsi onun aktuallığını təsdiqləyir, baxmayaraq ki, genişmiqyaslı və sabit yük axınlarından danışmaq hələ tezdir. Bunun üçün müntəzəm daşımalar, rəqabətli tariflər və etibarlı logistika tələb olunur.

Xəzər marşrutu Əfqanıstan üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Onilliklərdir ki, ölkə münaqişələr, siyasi qeyri-sabitlik və məhdud sayda nəqliyyat marşrutlarından asılılıq səbəbindən tranzit potensialını tam şəkildə həyata keçirə bilməyib. Pakistanla çətin münasibətlər Kabilin beynəlxalq bazarlara alternativ marşrutlara marağını daha da artırır. Lapis Lazuli Nəqliyyat Dəhlizi xarici ticarətin şaxələndirilməsinə və ayrı-ayrı tranzit ölkələrindən asılılığın azalmasına imkan verir.

Daha geniş şəkildə desək, bu marşrutun inkişafı Mərkəzi və Cənubi Asiya arasında əlaqələri gücləndirə, Orta Dəhlizin iqtisadi əhatə dairəsini ənənəvi Çin-Avropa marşrutundan kənara çıxara bilər. Lakin Əfqanıstanın potensialı hazırda siyasi qeyri-müəyyənlik, beynəlxalq məhdudiyyətlər, maliyyə riskləri və qeyri-kafi infrastrukturla məhdudlaşır. Buna görə də, onun regional nəqliyyat sistemində davamlı oyunçu kimi inkişafı ticarət və investisiya üçün daha proqnozlaşdırıla bilən şərtlər tələb edəcək.

Bu konfiqurasiyada Türkmənistan əsas rol oynayır, çünki Əfqanıstan yükləri onun ərazisindən Xəzər dənizinə keçir. Marşrutun effektivliyi əsasən bu marşrut boyunca nəqliyyat və gömrük prosedurlarının əlaqələndirilməsindən asılı olacaq. Aşqabad üçün dəhlizlərin birləşdirilməsi Xəzər ticarətinin inkişafı üçün əlavə imkanlar açır. Qazaxıstan və Özbəkistan da Cənubi Asiya və Avropa ilə logistika əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün yeni perspektivlər qazana bilərlər.

Türkiyə Mərkəzi Asiya ilə nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsində və Asiya bazarlarına çıxışın genişləndirilməsində maraqlıdır. Əfqanıstan marşrutu bu strategiyanı tamamlayır və Cənubi Qafqazın Xəzər və Avropa arasında birləşdirici məkan kimi əhəmiyyətini gücləndirir. Beləliklə, təşəbbüs bir neçə dövlətin maraqlarına xidmət edir və daha sıx iqtisadi koordinasiya üçün zəmin yaradır.

Lakin marşrutların coğrafi əlaqəsi təkcə kommersiya uğuruna zəmanət vermir. Orta Dəhliz və əlaqəli Əfqanıstan marşrutu Asiyadan Avropaya malların çatdırılması üçün digər marşrutlarla rəqabət aparmalıdır. Onların cəlbediciliyi nəqliyyatın dəyəri və sürəti, infrastruktur tutumu, təhlükəsizliyi və prosedurların proqnozlaşdırıla bilməsi ilə müəyyən ediləcək.

Əgər Orta Dəhliz daha bahalı və ya daha az etibarlı olarsa, onun coğrafi üstünlükləri davamlı tələbatı təmin etməyəcək. Ona görə də, ölkələr arasında praktiki koordinasiya çox vacibdir. Orta Dəhliz hələ də ayrı-ayrı limanlarda tutum problemləri, uyğunsuz tariflər və gömrük prosedurları və dəmir yolu və dəniz nəqliyyatının qeyri-kafi sinxronizasiyası ilə üzləşir. Lapis Lazuli Nəqliyyat Dəhlizi ilə əlaqə qurmaq bütün marşrut boyunca bu problemlərin həllini tələb edir. Şəffaf tariflər, rəqəmsal məlumat mübadiləsi, sürətləndirilmiş sərhəd rəsmiləşdirilməsi və əlaqələndirilmiş nəqliyyat tutumunun planlaşdırılması vacibdir. Bunlar olmadan iki marşrutun birləşdirilməsi tam hüquqlu logistika sistemi deyil, coğrafi konsepsiya olaraq qalma riskini daşıyır.

Layihənin geosiyasi əhəmiyyəti tranzitdən də kənara çıxır. Ortaq infrastruktur uzunmüddətli iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirir və dövlətlər arasında siyasət koordinasiyasını təşviq edir. Azərbaycan üçün bu, Orta Asiya, Əfqanıstan, Türkiyə və Avropa ölkələri ilə tərəfdaşlığı gücləndirmək, xarici iqtisadi əməkdaşlığın əhatə dairəsini genişləndirmək üçün bir fürsətdir. Söhbət bir marşrutu digərinə qarşı qoymaqdan deyil, əlaqələri şaxələndirməkdən və Avrasiya ticarətinin dayanıqlığını artırmaqdan gedir.

Bakı həmçinin Kabil ilə daha geniş əməkdaşlıqda maraqlıdır. Dəyirmi masada Azərbaycanın təcrübəsi nəzərə alınmaqla Əfqanıstanda münaqişədən sonrakı yenidənqurma məsələləri müzakirə olunub. Əfqanıstan nümayəndə heyətinin Şuşa, Ağdam, Xocalı və Füzuliyə planlaşdırılan səfəri onlara azad edilmiş ərazilərdə aparılan yenidənqurma işləri və infrastrukturun inkişafı ilə tanış olmağa imkan verəcək. Əfqanıstan tərəfi həmçinin siyasi dialoqun, ticarətin və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsində maraqlı olduqlarını bildirib. Azərbaycanın Kabildəki diplomatik mövcudluğunun perspektivlərinin müzakirəsi ikitərəfli münasibətləri nəqliyyat gündəliyindən kənara çıxarmaq istəyini nümayiş etdirir.

Bakı görüşündə təqdim olunan Azərbaycanın vizyonu olan TRIPP layihəsi də daha geniş regional əlaqə konsepsiyasına uyğundur. Orta Dəhliz, Lapis Lazuli Nəqliyyat Dəhlizi və TRIPP fərqli coğrafiyalara və məqsədlərə malik müstəqil təşəbbüslərdir. Onları daha geniş beynəlxalq kommunikasiya sistemi daxilində bir-birini tamamlamaq qabiliyyəti birləşdirir. Cənubi Qafqazdakı nəqliyyat layihələrinin təcrid olunmuş şəkildə inkişaf etməməsi, regional və regionlararası əlaqələrin artan şəbəkəsinin bir hissəsinə çevrilməsi Bakı üçün vacibdir.

Orta Dəhlizi və Lazuli Nəqliyyat Dəhlizini birləşdirmək birdəfəlik infrastruktur həlli deyil, əksinə, Azərbaycanın iqtisadi məkanını genişləndirmək üçün uzunmüddətli strategiyanın bir elementidir. Bu, yeni yüklərin cəlb edilməsi, logistika xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi və Mərkəzi və Cənubi Asiya ilə əlaqələrin gücləndirilməsi üçün imkanlar açır. Lakin bu potensialın reallaşdırılması siyasi bəyannamələrdən konkret mexanizmlərə keçidi tələb edəcək: tarif uyğunlaşdırılması, rəqəmsal inteqrasiya, infrastrukturun modernləşdirilməsi və etibarlı daşınmanın təmin edilməsi.

Azərbaycan Şərq və Qərb arasında yalnız tranzit əlaqəsi deyil, həm də Avrasiya nəqliyyat arxitekturasının koordinatoru olmağa çalışır. Coğrafi üstünlük iqtisadi səmərəlilik və bütün iştirakçılar arasında davamlı əməkdaşlıqla dəstəklənərsə, iki dəhlizin birləşdirilməsi bu yolda mühüm addım ola bilər.

Müəllif: Zaur Nurməmmədov

Müəllif: Ayna.az

Pin up casino Pin-up casino giriş