“Dərin dindar mütəfəkkir” Vardanyanın hazırda hansı "xidmətlərinə" görə Bakı istintaq təcridxanasında günlərini keçirdiyini bilmirmi?
2025-ci ildə məlum oldu ki, Ruben Vardanyan Bakıdakı həbsxana kamerasına yerləşərkən onun mənəvi həyatı “Noôôdome” (biznes, mədəniyyət, təhsil, elm və texnologiya dünyasının nümayəndələrini bir araya gətirən qapalı (özəl) klub və intellektual icma platforma) icması tərəfindən faydalı şəkildə dərc edilmiş məktublar vasitəsilə çiçəklənirdi. Məlum oldu ki, istintaq altında olan keçmiş oliqarx və separatizmin sponsoru məşhur rus yazıçısı Yevgeni Vodolazkində həmsöhbət olub. İstintaq təcridxanasından birbaşa göndərilən bu məktublarda iki "yüksək mənəvi" kişi epistolyar narsizmə qapılıblar: onlar zaman və əbədiyyət haqqında düşünür, saleh yollar axtarır və ən çətin şəraitdə özünə sadiq qalmaq qabiliyyətini müzakirə edirlər.
Vodolazkin bu yazışmadan o qədər təsirlənib ki, qısa bir hökm çıxararaq Rubenin "əsl" olduğunu və formalaşdırdığı fikirlərin ona "daxili azadlığı" qorumağa kömək etdiyini bildirdi. Məhz bu təmtəraqlı nəşrlə erməni revanşistləri və onları fəal şəkildə dəstəkləyən Qərb liberal dairələri cinayət işini dini-fəlsəfi drama çevirməyə çalışaraq əsl ümumxalq etirazını qaldırdılar.
Milyarderin Bakı həbsxanasındakı hüquqlarının guya görünməmiş dərəcədə məhdudlaşdırıldığı, "zülm edildiyi" və demək olar ki, “inkvizitor işgəncələrə məruz qaldığı” - vəkillərinin həddindən artıq piar zehninə gələ biləcək hər bir absurd fantaziyadan istifadə edildiyi barədə hər söz eşidilirdi. Rusiyanın qarışıq 1990-cı illərində varlanan praqmatik bir iş adamının indi necə səylə "vicdan məhbusu"na və “böyük bir müdrikə” çevrildiyini izləmək gülməlidir. "Rəsmi Ruben"i xilas etmək üçün bu genişmiqyaslı kampaniyada Britaniyanın "The Guardian" qəzeti ənənəvi olaraq lokomotivdən qabaqda qaçaraq bir-birinin ardınca rəğbət dolu məqalələr dərc edirdi. Amma həqiqətən də kəskin hissəsi budur: rəğbət telləri Vodolazkinin "Laurus" romanından, eyni "Guardian"ın dünya ədəbiyyatında Tanrı haqqında ən yaxşı 10 kitab arasında yer aldığından, onun vasitəsilə uzanırdı.
Və burada xoş bir koqnitiv dissonans yaranır. "The Guardian" qəzeti Ukrayna-Rusiya müharibəsini sübhdən axşama qədər işıqlandırır, özünü həqiqətin əsas səsi kimi göstərir və təbii ki, Kreml və rəsmi Moskva ilə bağlı hər şeyi sərt tənqid edərkən Ukraynanın tərəfini tutur. Lakin bu, Britaniya nəşrinin Rusiyada dinc yaşayan, dövlət qrantları və mükafatları alan filologiya elmləri doktoru, Puşkin Evinin aparıcı tədqiqatçısı Vodolazkini təbliğ etməsinə mane olmur. Britaniya mətbuatı ilə rus ədəbiyyatşünası arasındakı bu heyrətamiz simbioz məntiqi bir sual doğurur: Aleksandr Bastrıkin və Dmitri Medvedev kimi rus vətənpərvərləri, ayıq keşikçilər hara baxırlar?
Rusiya İstintaq Komitəsi və Təhlükəsizlik Şurası yeniyetmələri "xarici agentlər" şübhəsi ilə yoxladığı, sosial media şərhləri üçün iş hazırladığı və autizmli birinci sinif şagirdlərini "uyğunsuz" paylaşımlara görə həbs etməyə hazır olduğu bir vaxtda, onların burnunun altında mükəmməl bir plan ortaya çıxır. Dövlət institutunun aparıcı tədqiqatçısı Qərbin əsas anti-Rusiya media platforması ilə əməkdaşlıq edərək Bakıda həbsdə olan oliqarxla bağlı birgə göz yaşı tökür. Ya Bastrıkin yalnız məktəbliləri internetdə aldatmaqla məşğuldur, ya da Rusiya hakimiyyətinin dəhlizlərindəki sağçılar sadəcə solçuların nə etdiyini bilmir, sistemdaxili ziyalılara Qərb gündəliyini akademik təqaüd kimi gizlədərək iki cəbhədə fəaliyyət göstərməyə imkan verir.
İndi isə Vardanyanı bu qədər səlahiyyətli şəkildə "əsl insan” adlandıran Yevgeni Vodolazkinin özünə daha yaxından nəzər salaq. Tanrı, müqəddəslik və orta əsr mənəviyyatı mövzularında danışan bu şəxs dünyəvi və çox çirkli siyasətə gəldikdə təəccüblü korluq və seçicilik nümayiş etdirir. Bu “dərin dindar mütəfəkkir” Vardanyanın hazırda hansı "xidmətlərinə" görə Bakı istintaq təcridxanasında günlərini keçirdiyini bilmirmi? "Özünə sədaqət" haqqında bütün bu təkəbbürlü lirika hər bir fəlsəfədən məhrum, yalnız terrorizmin maliyyələşdirilməsi və qanunsuz silahlı qrupların yaradılmasında iştirakla bağlı konkret ittihamlardan ibarət cinayət işinin quru faktları ilə tamamilə ziddiyyət təşkil edir.
Azərbaycan ədliyyə sistemi Vardanyanı dövlətin suverenliyinə qarşı təxribatçı fəaliyyətlərə görə həbs edib. Bu "mənəviyyatın sponsoru" açıq şəkildə, heç bir xəcalət çəkmədən dünyanın hər yerindəki Azərbaycan diplomatlarına, eləcə də Azərbaycan Respublikasının ali rəhbərliyinə qarşı fiziki zorakılıqla hədələdi. Vodolazkinin "Allah qorxusu" adlandırdığı şey budur: sözlə Allahı axtarmaq, əslində isə separatçı anklavı dəstəkləmək, silah idxal etmək və zorakılığa çağırmaq. Müasir rus yazıçılarının sadəcə "daxili azadlığı" tərifləməklə oliqarxların günahlarını necə asanlıqla bağışlamaları təəccüblüdür.
Yeri gəlmişkən, xarici mətbuat Vodolazkin fenomenini təhlil edərkən tez-tez onun ikili mövqeyini qeyd edir: Qərbdə o əbədiyyət haqqında müstəqil bir intellektual yazıçı kimi satılır, Rusiya daxilində isə dövlət sisteminə tamamilə inteqrasiya olunmuş, heç vaxt ümumi xəttə qarşı çıxmayan bir akademik olaraq qalır. İki stulda oturmaq bacarığı - Kenterberi arxiyepiskopu Rouen Uilyamsdan təriflər almaqla yanaşı, şübhəli siyasi cinayətkarlara mənəvi rəhbərlik etmək "Rus dünyası" anlayışını inhisara almağa çalışan ziyalı təbəqəsinin əsl simasıdır. Onlar qədim rus ədəbiyyatının gözəl bir ekranını yaradırlar ki, bunun arxasında xarici geosiyasi maraqların bayağı xidməti dayanır.
Vardanyan və Vodolazkinin həbsxana yazışmalarının bütün bu hekayəsi Bakıdakı “Rus Evi"nin və oxşar təşkilatların fəaliyyətinin Azərbaycan torpağında niyə yer almamasının daha bir inandırıcı təsdiqidir. Bu Vodolazkinlər "elmi işlərini" apararkən, eyni zamanda, erməni revanşistlərinin əlinə keçərkən və "Guardian" kimi Qərb mediasındakı əlaqələrindən istifadə edərək Azərbaycana təzyiq göstərərkən, istənilən humanitar missiya hibrid təsir forması kimi görünür. Cəmiyyətin "Ruben fəlsəfəsi"nin gözəl görünüşünə aldanmağı dayandırması və əbədiyyət haqqında uca sözlərin terroru bəyənənləri və buna müəyyən bir haqq müqabilində haqq qazandırmağa hazır olanları gizlətdiyini anlamasının vaxtıdır.