Güc təzyiqi, media təxribatları və aqressiv ritorika strategiyası Rusiyanın xarici siyasətində dərin sistemli böhranın birbaşa simptomudur
Son illərdə Moskvanın Azərbaycan və Qazaxıstana qarşı müşahidə edilən güc təzyiqi, media təxribatları və aqressiv ritorika strategiyası Kremlin xarici siyasətində dərin sistemli böhranın birbaşa simptomudur. Ənənəvi təsir rıçaqlarını itirən Rusiya Federasiyası yumşaq güc çatışmazlığını kəskin hücumlar və münaqişəyə hazırlıq illüziyası ilə kompensasiya etməyə çalışır. Lakin “Carnegie Politika”, “Chatham House” və Müharibə Tədqiqatları İnstitutu (ISW) da daxil olmaqla aparıcı beynəlxalq beyin mərkəzləri eyni fikirdədir: bu əzələ nümayişinin arxasında geosiyasi blef dayanır və onun reallıqla toqquşması Rusiyanın özünü fəlakətli nəticələrlə təhdid edir.
Smolenskaya meydanı və Kremlin əsəbiliyinin əsas səbəbi Avrasiyanın əsas nəqliyyat arteriyaları, ilk növbədə Orta Dəhliz (TITR) uğrunda mübarizədir. Qərb sanksiyaları səbəbindən ənənəvi Şimal Tranzit Marşrutunun təcrid olunmasından sonra Çin-Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan/Türkiyə-Avropa marşrutu strateji arteriyaya çevrilib. Moskva bu dəhlizin tam şəkildə istifadəyə verilməsinin onu Şərq ilə Qərb arasında inhisar tranzit körpüsü statusundan qəti şəkildə məhrum edəcəyini anlayır və buna görə də Xəzər dənizində ekoloji iddialardan, gömrük maneələrindən və gizli işarələrdən istifadə edərək "qeyri-sabit bölgə" imici yaratmağa çalışır.
İkinci fundamental amil Kremlin Bakı və Astananın nəhayət müstəqil "orta güclər" kimi özlərini təsdiqləməsi faktını qəbul edə bilməməsidir. Balanslı çoxvektorlu siyasət yürütməklə Azərbaycan və Qazaxıstan iqtisadi, hərbi və siyasi əlaqələrini uğurla şaxələndirir, Avropa İttifaqı, Türkiyə və Çinlə əməkdaşlığı gücləndirir. Artıq qonşularına təklif etmək üçün cəlbedici iqtisadi və ya texnoloji modelə malik olmayan Rusiya diplomatiyası ibtidai qorxutmaya qayıdır, regional hegemon statusunu qorumağa çalışır.
Enerji sektoru həmçinin Kreml elitası üçün güclü qıcıqlandırıcı amildir. Azərbaycan Cənubi və Mərkəzi Avropaya əsas alternativ təbii qaz və neft təchizatçısı kimi ortaya çıxır, Qazaxıstan isə xam neft ixracını Xəzər dənizi və Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə Rusiya limanlarından yan keçərək aktiv şəkildə yenidən istiqamətləndirir. Rusiya infrastrukturundan kənara çıxan hər əlavə ton neft və ya kubmetr qaz Moskvada onun qalan karbohidrogen ixrac gəlirlərinə birbaşa zərbə kimi qəbul edilir.
Lakin Kremlin informasiya eskalasiyasından kənara çıxaraq faktiki hərbi əməliyyatlara keçmək cəhdləri dərhal sərt xarici siyasət çəkindirmə sisteminə çevrilir. Türkiyə Azərbaycanın təhlükəsizliyinin və suverenliyinin əsas qarantıdır və onunla münasibətlər təcavüz halında birbaşa hərbi yardımı nəzərdə tutan 2021-ci il Şuşa Bəyannaməsi ilə möhkəmləndirilir. Bundan əlavə, Azərbaycan Ordusu NATO standartlarına uyğunlaşdırılıb və Türkiyə Silahlı Qüvvələri ilə dərin inteqrasiya olunub. Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) isə mədəni ittifaqdan sürətlə güclü hərbi-sənaye blokuna çevrilir və təsirini Qazaxıstana da yayır.
Eyni dərəcədə vacib amil Pekinin mövqeyidir. Çünki Mərkəzi Asiyanın təhlükəsizliyi və sabitliyi Çin üçün mütləq "qırmızı xətt"dir. Çin lideri Si Cinpin dəfələrlə qlobal "Bir Kəmər, Bir Yol" təşəbbüsünün əsas quru arteriyası kimi xidmət edən Qazaxıstanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə sarsılmaz dəstəyini açıq şəkildə vurğulayıb. Qazaxıstanın hər hansı bir hərbi və ya siyasi qeyri-sabitliyi Çin rəhbərliyi tərəfindən Çinin milli təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid kimi qəbul ediləcək və hücum edən tərəf üçün bütün iqtisadi və siyasi nəticələrə səbəb olacaq.
Rusiya Federasiyasının Azərbaycana və ya Qazaxıstana qarşı hərbi eskalasiyaya əl atacağı bir ssenarini hipotetik olaraq təsəvvür etsək, bu, qaçılmaz olaraq dərhal hərbi durğunluğa səbəb olacaq. ISW analitiklərinin fikrincə, Rusiyanın quru qüvvələri Qərb cəbhəsindəki uzunmüddətli hərbi əməliyyatlardan artıq tükənib. Türkiyənin logistikası və kəşfiyyatı tərəfindən dəstəklənən müasir, texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş ordulara qarşı Qafqazın dağlıq istehkam bölgələrində və ya Orta Asiyanın geniş çöllərində ikinci və ya üçüncü cəbhə açmaq cəhdi Rusiya Baş Qərargahı üçün keçilməz bir çətinlik olardı.
Ankaranın belə bir macəraya cavabı sürətli və dağıdıcı olar: Ankara Bosfor və Dardanel boğazlarını "kölgə donanması" da daxil olmaqla bütün Rusiya donanması üçün bağlayacaq və Suriya və Aralıq dənizindəki Rusiya hərbi bazalarını tamamilə blokadaya alacaq. Qara və Xəzər dənizlərində Türkiyənin dəniz və pilotsuz qüvvələrinin olması Rusiyanın Cənub bölgəsindəki strateji mövqelərini tamamilə iflic edəcək.
Çin də öz növbəsində maliyyə və iqtisadi "gilotina" yerləşdirəcək. Pekin birbaşa müharibəyə girmədən Rusiya iqtisadiyyatını bir neçə həftə ərzində tamamilə məhv etməyə qadirdir. Bank əməliyyatlarının qarşısını almaq, idxal olunan texnologiya, mikroelektronika və avadanlıqların tədarükünün dayandırılması, xammal alışlarının dondurulması və ya qiymətlərinin maya dəyərinə endirilməsi və s. Moskvanın Pekindən iqtisadi asılılığı Çinin Orta Asiyadakı maraqlarına qarşı hər hansı bir addımı intihar həddinə çatdıracaq.
Nəticə etibarilə, hər hansı bir güc təzyiqi cəhdi postsovet məkanında qalan inteqrasiya layihələrinin dağılmasına gətirəcək zəncirvari reaksiyaya səbəb olacaq - regional ölkələr dərhal KTMT, MDB və AİB-dən çıxacaq və onların ərazisində xarici hərbi bazaların qanuni yerləşdirilməsi başlayacaq. Rusiyanın özündə türk və müsəlman dövlətləri ilə münaqişə Volqaboyu, Qafqaz və Sibir milli respublikalarında güclü sosial və milli narazılıq dalğasına səbəb olacaq. Beləliklə, Kremlin təhlükəli geosiyasi oyunları təsirin bərpasına deyil, beynəlxalq təcridin tamamilə aradan qaldırılmasına və daxili özünüməhv proseslərinin sürətlənməsinə gətirib çıxarır.