Gözəl sözlər məsələyə aydınlıq gətirmir: Azərbaycan təyyarəsinin faciəsinə görə Rusiyanın məsuliyyətinin etirafı yoxdur
Həftəlik brifinqdə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova çətin ki, hamar və ya aydın adlandırıla bilən Rusiya-Azərbaycan münasibətləri məsələsinə yenidən toxunub. 2024-cü ilin dekabrında Rusiya hava hücumundan müdafiə qüvvələri tərəfindən vurulan AZAL təyyarəsi ilə bağlı məsələ Zaxarovanın açıqlamasına təsirsiz ötüşmədi.
Rusiya vətəndaşları da daxil olmaqla, insanların həyatına son qoyan faciə həssas məsələ olaraq qalır. Məhz buna görə də Rusiya rəsmilərindən aydınlıq, dürüstlük və konkretlik gözlənilir.
Xatırladaq ki, Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov bir neçə gün əvvəl açıq şəkildə bildirdi: "Rusiya Azərbaycan təyyarəsinin qəzası ilə bağlı verdiyi vədləri yerinə yetirməli, hadisəyə hüquqi qiymət verməli, təzminat ödəməli və nəticədə məsul şəxsləri məsuliyyətə cəlb etməlidir".
Bu, diplomatik öhdəliklərdən kənarda olan açıq bir mesaj idi. Bundan əlavə, ötən ilin 9 oktyabrında Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşdə AZAL sərnişin təyyarəsinin Rusiya hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən vurulduğunu açıq şəkildə etiraf edib.
Nəticə etibarilə, oxşar aydın mövqe gözləmək məntiqli olardı. Lakin heç bir açıq mövqe görmədik. Əvəzində Zaxarova məsləhətləşmələr, məlumat mübadiləsi, "qarşılıqlı anlaşma" və davam edən təmaslar haqqında uzun bir mətn oxudu. Görüş tarixləri elan edildi, kommunikasiya kanalları sadalandı və dialoqun tonu vurğulandı.
"Azərbaycan tərəfi ilə bu məsələ ilə bağlı yüksək səviyyəli ikitərəfli təmasların yaxın gələcəkdə davam edəcəyi barədə qarşılıqlı anlaşma var", deyə Zaxarova bildirdi.
O əlavə etdi: "Biz bütün həll olunmamış məsələləri tam həll etməyi hədəfləyirik".
Razılaşacaqsınız ki, bu, təsirli, hətta bir qədər inandırıcı səslənir. Amma bütün bunların fonunda, nəticələr hanı? Hüquqi qiymətləndirmə hanı? Günahın etirafı hanı? Kompensasiya ilə bağlı aydın cavab hanı? Danışıqlar haqqında məlumat qərara adekvat deyil axı.
Xanım Zaxarova, dediyiniz hər şey gözəl səslənir. Bəlkə də, əgər belədirsə, olduqca təsirlidir. Amma sözlər məsələyə aydınlıq gətirmir. Azərbaycan təyyarəsinin faciəsinə görə Rusiyanın məsuliyyətinin etirafı yoxdur. Məsul şəxslərin adlarının çəkilib cəzalandırılacağına dair heç bir aydın işarə yoxdur. Qurbanların ailələri üçün də heç bir aydınlıq yoxdur.
Bu halda ağıla "Ofis romantikası" filmindən bir cümlə gəlir: "Niyə həmişə riyakarlıq edirsiniz?". Bu sual bu gün heç bir istehza olmadan səsləndirilir. Çünki brifinqdən sonra məsələdən yayınma hiss edilir.
Konkret addımlar əvəzinə "faciəvi səhifəni çevirmək" təklifi irəli sürüldü. Səhifəni çevirmək məsələnin bağlanması deməkdirmi? Hər şey nə qədər sadədir: tanınma yoxdur, araşdırma başa çatmayıb.
Əvəzində, izləyicilər üçün təsəlli forması olaraq ictimaiyyətə bu sözlər deyildi: "Biz bu faciəni həmişə xatırlayacağıq. Biz həmişə həlak olanların xatirəsini əziz tutacağıq".
Əsasən, deyilənlərdən çıxan nəticə budur ki, əlavə araşdırma planlaşdırılmır, məsuliyyətin etirafı olmayacaq, cəza olmayacaq. Rusiya Federasiyası İstintaq Komitəsinin rəhbəri Aleksandr Bastrıkin əvvəllər də oxşar fikir demişdi. Siqnal aydındır: proses uzanır, məsələ qeyri-müəyyən və dumanlı diplomatik formullara çevrilir və hüquqi formullar əvəzinə mənəvi məqam təklif olunur.
Xanım Zaxarova, sizə təşəkkür edirəm ki, heç olmasa xatırlayacaqsınız. Baxmayaraq ki, bu da çox şübhəlidir. Tarix yaddaşı qorumaq üçün böyük vədlərin sonda yeni məhkəmə çağırışlarında həll olunduğu bir çox nümunələrə şahiddir.
Yeri gəlmişkən, Azərbaycan təyyarə qəzasının istintaqı ilə bağlı. Bilirsiniz ki, Nürnberq məhkəmələri 20 noyabr 1945-ci ildən 1 oktyabr 1946-cı ilə qədər, yəni bir ildən az müddətdə davam etdi. Buna baxmayaraq, yüzlərlə, bəlkə də minlərlə cildlik cinayət işi, onlarla təqsirləndirilən şəxs, beynəlxalq hakimlər və prokurorlar heyəti və çoxlu sayda dəlil var idi. Onlar buna nail oldular. Amma Rusiya hakimiyyəti iddialara görə, bir ildən çoxdur ki, Azərbaycan təyyarəsinin qəzasını araşdırır və ortada heç bir nəticə yoxdur.
Bəli, Rusiya-Azərbaycan münasibətləri hazırda çətin bir dövrdən keçir, amma məhz belə vaxtlarda dürüstlük xüsusilə vacibdir. Bir tərəf konkret gözləntilərinin olduğunu deyirsə, digər tərəf görüşlər barədə məlumatla deyil, aydın mövqe ilə cavab verməlidir. Təəssüf ki, Azərbaycan konkret tələblər irəli sürsə də, Rusiya diplomatik olsa belə, vəziyyəti gizlədir. Bu şəraitdə Rusiya siyasi elitasının "dostluq və qardaşlıq" haqqında bütün açıqlamaları, ən azı, ikiüzlülük kimi səslənir.