“Niderlandda namizəd seçiciyə işıq, su vəd etmir, çünki burada belə problem yoxdur”

“Niderlandda namizəd seçiciyə işıq, su vəd etmir, çünki burada belə problem yoxdur”

Vüqar Abbasov: “Niderlandın siyasi partiyaları namizəd siyahısı hazırlayanda, Azərbaycandan fərqli olaraq onların peşəsinə əhəmiyyət verir”

 

Azərbaycanda keçirilən 9 fevral növbədənkənar parlament seçkilərinin nəticələri ilə bağlı müzakirələr, mübahisələr davam edir. Dünən MSK tərəfindən 4 dairədə nəticələr ləğv edildi, daha 10 dairə üzrə araşdırmalar aparılır.

 

Amma bizim indiki mövzumuz 9 fevral seçkilərindən daha çox, Qərbdə parlament anlayışıdır. Məsələn, Avropa ölkələrində bu seçkili orqanın mahiyyəti və onun dövlət idarəetməsində rolu nədən ibarətdir? AYNA-nın bu istiqamətdəki suallarını Niderlandda yaşayan soydaşımız, jurnalist, “Connect” təşkilatının rəhbəri Vüqar Abbasov cavablandırıb.

 

- Vüqar bəy, Niderlandda parlament nədir və əsas missiyası nədən ibarətdir?

 

- Əvvəlcə onu deyim ki, Niderland Parlamenti birinci və ikinci palatadan ibarət olmaqla iki palataya ayrılır və hər bir palatanın öz funksiyası var. Birinci palatanın 75, ikinci palatanın isə 150 üzvü var. İkinci palatada təmsil olunan üzvlərin əsas işi qanunları müzakirə etmək və qəbul etməkdir. Ondan sonra isə qanunlar birinci palataya göndərilir. Birinci palata qanunları təsdiq edə də bilər, etməyə də. Ki, adətən, təsdiq edirlər. Hökumət üzvləri isə ikinci palatadan seçilirlər. Parlamentdə müxtəlif partiyalar iştirak edir və öz platformalarını açıqlayır. Partiyaların namizədlər siyahısında təmsil olunan birinci şəxs lider və təmsilçilərin siması hesab olunur. Yəni ondan çox şey asılıdır.

Bundan əlavə, Niderlandda hökumət birpartiyalı sistemdən təşkil olunmur. Mütləq surətdə idarəçilikdə koalisiya qurulur. Koalisiya isə bəzən iki, bəzən də üç partiyanın birləşməsindən ibarət olur. Daha çox səs toplamış partiya koalisiyanı təşkil edir və digər partiyalara onlarla koalisiya qurmaq təklifi edir. Hökumət də seçilmiş deputatlardan təşkil olunur. Onların işi də yalnız qanunları qəbul etmək deyil, həm də o qanunların icrasını birbaşa həyata keçirməkdir.

 

- Niderlandda parlament, əsasən hansı peşə sahiblərindən formalaşır?

 

- Mən Niderlanda yeni gələndə yaşadığım ərazidə ünsiyyətim olan bir nəfər var idi. Bir dəfə ona parlament haqqında sual verdim. Cavab olaraq dedi ki, bu günə qədər Niderlandda cəmi 1 deputat olub ki, Parlamentdə demək olar ki, danışmayıb. Danışanda isə məsxərə obyektinə çevrilib. Çünki həmin deputatın heç bir siyasi təcrübəsi və savadı olmayıb. Amma ümumiyyətlə partiyalar siyahını hazırlayıb təqdim edəndə, Azərbaycandan fərqli olaraq onların peşəsinə əhəmiyyət verilir. Məsələn, partiya namizədliyini irəli sürdüyü iqtisadçıdan əmindir ki, həmin iqtisadçı deputat olandan sonra görəcəyi işlər də iqtisadiyyatla bağlı olacaq. Yəni iqtisadiyyatla bağlı qanun layihələrinin hazırlanmasında iştirak edəcək. Məsələn, siyahıda kənd təsərrüfatı, sənaye, ticarət və s. peşə sahibləri olur. Bundan başqa təbii ki, hüquqşunaslar da təmsil olunurlar. Önəmli olan odur ki, namizədlər də, seçilənlər də öz sahələri üzrə yüksək biliyə malik olurlar. Yəni parlamentdə təmsil olunanlar daha çox öz sahələri üzrə qanunlar hazırlayır, onların müzakirəsi vaxtı aktiv iştirak edirlər. Bir sözlə, hər yerindən duran parlamentə iddia edə bilmir, etsə də, qələbə qazana bilmir. Bilirsiniz ki, “parlament” fransız sözüdür və tərcümədə “danışmaq” mənasını ehtiva edir. Yəni parlamentdə təmsil olunursansa, danışmalısan, müzakirələr etməlisən, qanun layihələri qəbul etməlisən və problemləri qaldırmalısan. Əksi olacaqsa, həmin parlamentdə təmsil olunmağın heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Ona görə də partiyalar namizədlərini irəli sürəndə buna xüsusi ilə fikir verirlər.

 

- Niderlandda seçkilərin təbliğat-təşviqat kampaniyası necə təşkil olunur? Kampaniya üçün nə qədər vaxt və dövlət tərəfindən maliyyə vəsaiti ayrılır?

 

- Niderlandda kampaniyalar yalnız seçki vaxtı aparılmır. Seçkilər 4 ildən bir keçirilir və bu müddət ərzində də partiyalara məxsus rəsmi saytlar vasitəsilə seçicilər onların proqramları, fikirləri və ideyaları ilə tanış olurlar. Onu da qeyd edim ki, Niderlandda partiyalar bələdiyyə orqanlarında da çox aktivlik göstərir. Partiyalar seçkilərdə aktivlik nümayiş etdirir və çoxluq qazanan partiyalar bələdiyyələrin idarə etməsində mühüm rol oynayır. Bələdiyyə ərazisində yaşayanlar da öz növbələrində partiyaların işlərini qiymətləndirirlər. Digər tərəfdən, partiyalarla istənilən vaxt əlaqə saxlamaq və fikir bildirmək olar. Yəni partiya heyəti təkcə seçkidən-seçkiyə vətəndaşlarla maraqlanmır. Amma siyasət elə bir sahədir ki, bu sahədə verilən vədlər hər zaman gerçək olmur və verilən vədlərin əksər vaxtı çoxu yerinə yetirilmir. Amma namizədlər də vətəndaşlara elə vədlər verirlər ki, bu vədlər reallığa yaxın olur.

 

- Bəs, verilən vədlər, əsasən hansı problemləri əks etdirir?

 

- Niderland Parlamentində təmsil olunmaq istəyən partiyalar qaz, işıq, su kimi kommunal xidmətlərlə bağlı vədlər vermir. Çünki Niderlandda, ümumiyyətlə belə bir problem yoxdur. Amma belə təkliflər olsa da gülüş doğurmaz. Çünki hökumət onlardan təşkil olunur deyə, bu, onların bilavasitə işləridir. Lakin verilən vədlər, əsasən dövlətin və hökumətin güclənməsinə şərait yaradan, insanların rifah halının yaxşılaşdırılmasından bəhs edən vədlər olur. Məsələn, Yaşıllar Partiyası son seçkilərdə ekologiyanın təmizliyi ilə bağlı görəcəyi işlərdən danışdı və gözlənilmədən hədsiz dərəcədə çox səs topladı. Daha asfalt yamamaqdan, kanalizasiya xətləri çəkməkdən danışmırlar və bu problemlər onlar üçün gülməlidir. Çünki o işləri bələdiyyə orqanları görür. Çünki bələdiyyənin və parlamentin görməli olduğu işlər tamamilə başqadır. Niderland monarxiya sistemi ilə idarə olunan krallıqdır. Ölkənin ilk Konstitusiyası 1818-ci ildə qəbul olunub. Amma 1848-ci ildə Konsitutisiya dəyişilib və o zamandan etibarən kralın səlahiyyətləri getdikcə azalmağa başlayıb. Dövlətin rəsmi başçısı kral hesab olunsa da, onun elə də güclü səlahiyyəti yoxdur. Əsas səlahiyyət Parlamentdədir. Parlament hökuməti formalaşdırır və məsuliyyətini dərk edir. Çünki bilirlər ki, ölkə onların verəcəkləri qərarların əsasında idarə olunacaq.

- Ümumiyyətlə, niderlandlılar üçün seçki nədir, hansı əhəmiyyəti kəsb edir?

 

- Burada seçki insanların sahib olduqları ən ali məqamdır. Niderlandlılara seçim imkanını bağçadan öyrətməyə başlayırlar. Məsələn, rəsm çəkmək üçün uşaqların qarşısına yalnız qara karandaş qoymurlar. Bir neçə karandaş qoyurlar ki, uşağa seçim etmək mədəniyyətini öyrədə bilsinlər. Ki, özü istədiyini seçə bilsin. İbtidai məktəbdə isə uşaqlara lazım olanda danışmağı, lazım olanda isə susmağı öyrədirlər. Bunu da elə yüksək səviyyədə öyrədirlər ki, uşaqlar gələcəkdə seçim etməkdə yanılmasınlar. Çünki onlara başa salırlar ki, dövlətin gələcəyi naminə atacağın hər addım sənin gələcəyini həll edəcək.

 

- Niderlandda Parlamentin hökumət üzərində təsir imkanları nə dərəcədə güclüdür?

 

- Niderlandda hökumət koalisiyadan formalaşır. Ən çox səs toplayan partiya istədiyi digər partiya ilə müəyyən şərtlərlə koalisiya qurmaq üçün təkliflər göndərir. Onlar da hökuməti formalaşdırırlar. Bundan sonra isə müxalifət partiyaları hökumətin işinə birbaşa nəzarət etməyə başlayır.

Müəllif: Mərahim Nəsib      14 Fevral 2020 13:08
Siyasət bölməsinə aid digər xəbərlər
Ən çox oxunanlar

Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin