“Mən o sultan deyiləm ki, taxtımdan enib tabutlarda əyləşim...”

“Mən o sultan deyiləm ki, taxtımdan enib tabutlarda əyləşim...”

Və ya ölümündən sonra da insanların qəlbində yaşayan mürşid

 

Bu günlərdə, əsrləri aşan universal sülh, eşq və sevgi fəlsəfəsinin təcəssümü, insanlıq nümunəsi Həzrəti Mövlanə Cəlaləddin Ruminin vəfatından 746 il keçdi (30.09.1207-17.12.1273). Mövlanə, öz ölümünü ən gerçək sevgilisi hesab etdiyi Rəbbinə qovuşmaq hesab etdiyi üçün, həmin günü "Şəbi-arus", yəni "Toy gecəsi" adlandırıb.

 

Mövlanə ölüm anında belə, insanları öyrətməyə, doğru yol göstərməyə çalışırdı: "Haqqa qovuşduğum gün tabutum çiyinlərdə gəzməyə başlayanda, dünyanın bəlalarından narahat olduğumu düşünmə. Mənim üçün ağlama. Cənazəmi görəndə qışqırma. Məni dəfn edəndə mənə yazığın gələrək mənimlə vidalaşma. Çünki Günəşin batmağını gördüyün kimi, doğuşunu da seyr etməlisən. Hansı toxum torpağa basdırıldı da, bəhrə vermədi? Bəs, insan toxumu haqqında niyə yalnış düşünürsən?”

 

Hər şeydən əlavə, Mövlanə bir insan idi. Bütün dinlərin orijinallığını dərk edən və bütün dinlərdən üstün olan Rumi, ona görə də sadəcə insana səcdə edirdi. O, insanlıq və sevgi dininin banisi idi. Vəhdətdən xəbər verən Rumi, insanları və müqəddəs kitabı bağrına basmışdı. Dünyanı daimi bir yaşayış yeri olaraq gördüyü üçün, ölümü də çox təbii qarşılayırdı.

Mövlanə ölümü həm də laxlayan bir dişə bənzədirdi. O, bu bənzətməni belə açıqlayırdı: “Dünya daimi bir yaşayış yerindən başqa bir şey olmadığı kimi, köhnəlməz və geridə qalmaz. Əksinə, zaman-zaman dəyişər və təzələnər. Necə ki, laxlayan diş də düşəndən sonra, şübhəsiz ki, onu yenisi əvəz edər”.

 

Hər şeydən əlavə olaraq, o, dünyadakı əbədiyyətinə də tam əmin idi. Həzrəti Mövlanə bu əbədiyyətə belə izah verirdi: “Qəbrim bir qurtum şərab kimidir. Vücudumu içdikcə, ruhum göylərə yüksələcək. Mən o sultan deyiləm ki, taxtımdan enib tabutlarda əyləşim. Mənim fərmanımın qisməti əbədiyyətdir”.

 

“Mən həm görünən, həm də görünməyənəm. Yuxudakı göz kimi açıq və gizliyəm. Gül suyundakı qoxu kimi həm varam, həm də yoxam. Kitabdakı əsər kimi danışan və danışmayanam”, - deyirdi Şeyxül-Əkbər.

 

Sadə görünən, lakin bütün kainatı əhatə edəcək mənalarla dolu olan bu sözlər Həzrəti Mövlanə məqamının necə yüksək olduğunu açıqlayır, sadə və təvazökar olduğunu büruzə verir. İnsanlarla bərabər və onların kölgəsi olduğunu hər vəziyyətdə açıqlayan Həzrəti Mövlanə şəxsiyyətinin mənəvi genişliyini şeirlərinin birində belə təsvir edir: “Mən həm aşiq, həm də məşuqəm. Mən həm ayna, həm gözəllik, həm də gözəlliyi seyr edənəm”.

 

Mövlanə ölümünə qədər özünü ilahi sevgiyə həsr edə bilmişdi. Bu səbəblə də “sevgilisi” ilə görüşəcəyi günü “toy günü” adlandırmışdı.

 

Mövlanənin düşüncələri bu gün də insanlara təsir etməkdə davam edir. Yazdığı “Məsnəvi” isə hələ də oxunur və İslam mənbələri içində ən əhəmiyyətli əsərlərdən biri hesab edilir.

 

Mövlanə Allaha həsr edilmiş sevginin və İslamın qaydalarının əxlaqi çərçivədə yaşanmalı olduğunu söyləyirdi. Onun əxlaq anlayışı, hətta qeyri-müsəlmanlara da dərin təsir göstərirdi. Əbəs yerə deyildi ki, Mövlanə bütün insanlara “Ya olduğun kimi görün, ya da göründüyün kimi ol!”, - deyirdi.

 

Mövlanənin qəzəb, şiddət, nifrət və kinə qarşı olduğu, sevgi, eşq və mərhəmət tərəfdarı olduğu onu tanıyan hər insana məlumdur. Şeyxin mərhəmət simvolu olduğunu isə bir hekayə ilə anlatmaq istəyirəm:

 

13-cü əsrin ortalarında Mövlanənin Konya şəhərində hörməti günü-gündən artdığı üçün, dövrünün şeyxlərindən biri ona kin saxlamağa başlayır və onun nüfuzuna xələl gətirməyə çalışır. Bu baxımdan da, tələbələrindən birini Mövlanəni gözdən salmaq üçün təlimatlandırmağa çalışır. Şeyxin tələbəsi gənc və təcrübəsiz olduğu üçün Mövlanəyə əsəbləşir və onun düzgün yolda olmadığını düşünür. Buna görə də Mövlanəni “doğru yola” qaytarmaq üçün ona bir məktub yazıb göndərir.

 

Gənc tələbə məktubunda qeyd edir: “Cəlaləddin, biz səni böyük İslam alimi və mürşid hesab edirdik. Lakin sən günü-gündən İslamdan uzaqlaşmağa başlayırsan. Qarşına kim çıxsa, “nə olursan ol, gəl” deyirsən. Axı dinin də bir ədəbi və ərkanı var. Hər yoldan ötəni İslama necə dəvət edə bilərsən?!”

Çox keçmədən məktub Mövlanəyə çatır və o, məktubu oxumağa başlayır. Məktubu oxuyandan sonra cavab olaraq məktuba yalnız bir cümlə yazır və gəncə geri göndərir.

 

Məktubu əldə edən gənc arzusuna çatmış kimi sevincək halda məktubu açır və oxuyanda heyrətə gəlir. Məktuba sadəcə bir cümlə yazılmışdı: “Sən də, gəl!”

 

Səhvini başa düşən gənc, Mövlanadan üzr istəyir və ömürünün sonuna kimi Şeyx Cəlaləddinə dərvişlik edir.

 

Mövlanə istər yazdığı əsərlər, istər söylədiyi xütbələr, istərsə də nümayiş etdirdiyi mərhəmətlə hər kəsin sevgisini qazanmışdı. Əbəs yerə deyil ki, ölmündən 8 əsr keçməsinə baxmayaraq, o, hələ də könüllərdə yaşayır və yad edilir. Çünki Mövlanə şeirlərində bəhs etdiyi əbədiyyəti hələ sağlığında qazana bilmişdi.

 

1207-ci ilin 17 dekabrnda “sevgilisi”nə qovuşan Mövlanə Cəlaləddin Rumi, bir zamanlar dərgahı, indi isə “Yaşıl qübbə” kimi tanınan türbədə dəfn olunur. Hər ilin bu günü dünyanın əksər ölkələrindən olan insanlar Mövlanəni ziyarətə gəlir, ruhunu dərin ehtiramla yad edir və “Şəbi-arus” mərasimlərində iştirak edir.

Müəllif: Mərahim Nəsib      19 Dekabr 2019 21:01
Mədəniyyət bölməsinə aid digər xəbərlər
Ən çox oxunanlar

Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin