Paytaxt ərazisində təhlükəli vəziyyət hökm sürür – HƏYƏCAN TƏBİLİ

Paytaxt ərazisində təhlükəli vəziyyət hökm sürür –             HƏYƏCAN TƏBİLİ

Ekspert: “Dağdan bir qaya qopsa, faciə baş verə bilər və o təhlükənin altında insanlar ev tikirlər”

 

Təxminən, 1 həftə əvvəldən başlayan Bibiheybətdəki torpaq sürüşməsi həmin əraziyə yaxın yerlərdə də təhlükəli vəziyyət ehtimalından xəbər verir. AYNA əməkdaşı problem ətrafında Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Ekologiya və torpaqşünaslıq kafedrasının dosenti, kənd təsərrüfatı elmləri namizədi, meşəşünas Allahverdi Doluxanovla həmsöhbət olub.

 

- Son torpaq sürüşməsinin səbəbləri nədir?

 

- Bibiheybətdəki sürüşmə zonasının torpağı tökülmə torpaqdır. Vaxtilə ora torpaq qatı ilə doldurulanda lazımi səviyyədə iş aparılmayıb. Yaxşı olardı ki, ərazi həm eni, həm də uzunluğu səviyyəsində kifayət qədər gətirilmə torpaqla təchiz olunardı. Təəssüf ki, bizdə yol təsərrüfatı işində torpaq qatı öyrənilmir, tələsik asfaltlama işi görürlər. Həmin ərazidə də torpaq işlənmədən yol təsərrüfatı işlərinə başlanılmışdı. Fikrimcə, yağışın normadan artıq düşməsi də bu sürüşməyə səbəb oldu. Yağış sularının davamlı axıntısı sürüşməyə zəmin yaratdı, amma bu suların qarşısı alına bilərdi. Həmin yoldan ağır yük maşınlarının hərəkəti də ağırlıq mərkəzinin pozulmasına gətirib çıxardı. Yaxşı olardı ki, sürüşmə səbəbləri ətraflı araşdırılsın. Bura geoloqlarla yanaşı torpaqşünaslar da cəlb olunmalıdır. Torpağın fiziki vəziyyəti öyrənilməlidir. Qeyd etdiyim səbəblərdən yolda maililik yaranırsa, bu, artıq yolun çökməsi proqnozunu verir. 

- Bəs sürüşmə risklərinin qarşısını necə almaq olar?

 

- Konkret Bibiheybət hadisəsindən danışsaq, həmin ərazidə yağış sularından mühafzə boruları çəkilməli idi ki, həmin əraziyə su axıntısı olmasın. Sürüşmənin qarşısının alınması hərtərəfli məsələdir. Hər bir ərazinin coğrafi xəritəsi təsdiq olunduqda, torpağının gil qatı, qumsallığı, yararlılığı dəqiqləşdirilir. Yəqin ki, sürüşmüş indiki bu ərazidə yenidən yolun bərpası 1 ilə yaxın vaxt tələb edə bilər. Çünki həmin yer təmizlənməli, ardınca yenidən torpaq tökülməli, torpaq tam çökməlidir. Torpaq tam yerini tutandan sonra artıq asfaltlamaq olar. Aşağı lay güclü deyilsə və ya süni möhkəm təbəqə yaradılmırsa, növbəti sürüşmənin olması təbiidir. Su itkisi həmişə çöküntüyə, sürüşməyə səbəb olur. Süxur suları ilə birləşən yağıntı suları həm də torpağın keyfiyyətini aşağı salır. Bu səbəbdən istənilən tikinti işindən əvvəl torpaq qatının öyrənilməsi vacibdir.

 

Torpaq sürüşməsinin qarşısını alan tədbirlərdən biri də riskli ərazilərə sahilbərkidici, torpaqqoruyucu xüsusiyyətə malik ağacların əkilməsidir ki, sürüşmə prosesi başlamasın. Ağac, kolların şaxələnmiş kökləri torpağın sərtliyini qoruyur. Həm də bəzi bitkilərin torpağa düşən suyu udub saxlamaq qabiliyyəti var. Ona görə də sürüşmə riski olan ərazilərdə xüsusi yaşıllıq salınmalıdır. Misal üçün, Şamaxı yolunda yol çəkilişi zamanı oradakı bitki örtüyünü, ağacları kəsdilər. Həmin suyadavamlı bitki örtüyünün olmaması səbəbindən də tez-tez sürüşmə halları olur. Həmin ərazi də həmişə sel sularına məruz qalır.

- Allahverdi müəllim, sürüşmə təhlükəsi olan ərazilərdə hələ də evlərin tikilməsi davam edir. Bu məsələ ilə bağlı nə fikirdəsiniz?

 

- Bu barədə mühazirələrimdə, məqalələrimdə həmişə qeyd edirəm. Əvvəlcə məni narahat edən bir məqamı qeyd etmək istəyirəm. 20-ci sahədən Badamdar istiqamətində yol var, həmin ərazidə dağdan qayalar uçsa, bir daş qopsa, yola düşsə, orada faciə baş verə bilər. Qaya altında hələ də ev tikirlər. Həmin qayalar xüsusi təhlükəsizlik qaydaları ilə parçalanaraq oradan daşınmalıdır. Yaxud 20 metrlik ərazidə, tökülmüş torpaq üzərində ev tikmək nə qədər ağıllı addımdır? Axı, ağırlıq mərkəzi, cazibə qüvvəsi deyilən qanunlar var. Yəni insanlar bunları nəzərə almırmı?

 

Ən vacib məsələ isə odur ki, bəzən 4-5 mərtəbəli binanı söküb yerində hündürmərtəbəli yeni bina tikirlər. Amma nəzərə alınmır ki, yeni tikinti əvvəlki yerin, torpağın şərtlərinə, memarlıq tələblərinə uyğun deyil. Aidiyyəti qurumlar bu sahədə nəzarəti gücləndirməlidir.

Müəllif: Raminə Eyvazqızı      3 Dekabr 2019 10:16
Cəmiyyət bölməsinə aid digər xəbərlər
Ən çox oxunanlar

Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin